ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ନୀତି ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରର ଅମୂଲ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ। ସେ କହିଲେ— ରାତିରେ କେବେ ଚଉମୁହାଣୀ, ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ, ଶ୍ମଶାନ, ଉଦ୍ୟାନବନ୍ଧୁ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଦୀପର ଛାୟା ଉପରେ କେବେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବା ଏକାଏକି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଖାଲି ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚୁଲି, ହାଡ଼, କଣ୍ଟ, ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, ହବିଷ୍ୟ ଅଂଶ, ଭସ୍ମ, ଚାଉଳ ଚୋପ, ଓ ସ୍ନାନ ପରେ ଭିଜା ଭୂମିକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଏଡ଼ିବା, ବାକୁଟ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଦେବା, ସାପ ନିକଟକୁ ଯିବା, ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଅତିରିକ୍ତ ଜାଗି ରହିବା, ଅତିରିକ୍ତ ଶୁଅଁ, ଅତି ବେଶି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବସିବା, ଅତି ଶୋଇବା କିମ୍ବା ଅତି ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଦନ୍ତ, ସିଂଗ, କୁହୁଡ଼ି, ଚେହେରାରେ ପ୍ରବଳ ପବନ, ଓ ତିବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ। ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ନାନ, ଶୁଅଁ କିମ୍ବା ପବିତ୍ରିକରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଖୋଲା ଚୁଲିରେ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଦେବପୂଜା ମଧ୍ୟ ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯଜ୍ଞ, ଦେବପୂଜା କିମ୍ବା ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ ପାଠ ଦେଉଁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସାନୀୟ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବା ଅଧମ ସହ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିବାହ ଓ ବିବାଦ ସମାନ ଚରିତ୍ର ଥିବା ସହ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ନ କେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କରିବା, ନ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶତ୍ରୁତା ପାଳନ କରିବା; ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଓ ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ପରେ ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ହାତରେ ଅଙ୍ଗ ପୋଛିବା, ଚୁଲି ଝାଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଉଠିସାରି ତୁରନ୍ତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟର ପାଦ ଉପରେ ପାଦ ଦେବା, ପୂଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦିଗରେ ପାଦ ଦେଖେଇବା, କିମ୍ବା ଗୁରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଭିମାନରେ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିବା ଅନୁଚିତ। ମନ୍ଦିର, ଚଉମୁହାଣୀ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପୂଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ବା ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ନୁହେଁ; ସଦା ସଠିକ ଦିଗରେ ବ୍ରହ୍ମଣ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପବନ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ଥୁ, ପେଶାବ କିମ୍ବା ପାଖାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ପେଶାବ କରିବା, ରାସ୍ତା ଉପରେ କରିବା ଅନୁଚିତ; କଫ, ପାଖାନ, ପେଶାବ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଉପରେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୋଜନ ବେଳେ କିମ୍ବା ହବିଷ୍ୟ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ, ଯଜ୍ଞ ବେଳେ, ବା ଏକାଧିକ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କଫ କିମ୍ବା ନାକର ମଲ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅନୁଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା, ଅତିଶୟ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଘର ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ପୂଜ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ, ମଣି, ଘୃତ ଦେଇ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ଚଉମୁହାଣୀରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା, ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଓ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରାଯାଏ, ପିତୃପୂଜା ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ଅତିଥିମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ସମୟୋଚିତ, ଉପକାରକ ଓ ମଧୁର କଥା କୁହାଯାଏ, ସ୍ୱୟଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ଦିଆଯାଏ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ନମ୍ର, ସେ ଜ୍ଞାନ, କୁଳ ଓ ବୟସର ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଅସମୟରେ ବିଜୁଳି କଡାକଡି, ପର୍ବଦିନ, ଅଶୁଚି, ଗ୍ରହଣ ଓ ଏମିତି ଅବସରରେ ପାଠ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ କ୍ରୋଧୀକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱେଷ ରହିତ, ଭୟଭିତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିବା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ଲୋକ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଫଳ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ। ବର୍ଷା ବା ତୀବ୍ର ଧୂପରେ ଛତା ଧରିବା, ରାତି ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିବା, ଶରୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ପାଦାଦି ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଉପରକୁ, ପାଖକୁ ବା ଦୂରକୁ ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମାତ୍ର ଯୋକ ଦୂରିରେ ମାଟି ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସ୍ୱଅନୁଶାସନରେ ଦୁଷ୍କର କାରଣ ଦୂରେଇ ରଖେ, ସେ କେବେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମର କ୍ଷତି ଭୋଗ କରିନଥାଏ। ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ନିଷ୍ଠା, ପଣ୍ଡିତ, ନିୟମିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପରିଷ୍କୃତ ନ ହୋଇଥିବା, କଠୋରଙ୍କ ସହ ବି ମୃଦୁ କଥା କହିଥିବା, ମିତ୍ରତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ହାତରେ ମୋକ୍ଷ ଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରାଗ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ରହିତ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଟିକି ରହିଛି। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ କଥା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଉଛି, ସେହି ସତ୍ୟ କୁହିବା ଉଚିତ; ଯଦି ସତ୍ୟ କଥା ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଚୁପ ରହିବା ଉଚିତ। ଯଦି ମଧୁର କଥା କିଛି ଉପକାରକ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଏହା କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏକାଧିକ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରି କଥା କୁହିବା ଉତ୍ତମ। ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଯିଏ ବିବେକୀ, ସେଉଁଠି ଚିନ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ବିଚାର କରି କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ଔର୍ବ ଋଷି କହିଲେ— ରାଜନ୍, ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ ବାପା ଅବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟରେ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର। ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଉଚିତ ଭାବେ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ। ଦହି, ଅକ୍ଷତ ଓ ବାର୍ଲି ସହିତ, ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ସହ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।