ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣ, ମୈତ୍ରେୟ। ସୁବାହୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ୍ନ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ତା’ପରେ ଜନକ ମହାରାଜଙ୍କ ଗୃହରେ ଶିବଙ୍କ ମହାଧନୁକୁ ଅତି ସହଜରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁମାରୀ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀରାମ ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଅଗ୍ନିଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଭୟ ପରଶୁରାମଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମୁଣ୍ଡିଆଁଇ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବନବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବନରେ ଥିବା ବିରାଧ, ଖର, ଦୂଷଣ, କବନ୍ଧ ଓ ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପରେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନାଇ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଜାତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା, ଦେବମଣ୍ଡଳର ପ୍ରଶଂସିତ, ନିର୍ମଳ ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆଣିଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ମହୋତ୍ସବ ଏତେ ମହାନ୍ତି, ଯେ ଶତ ବର୍ଷ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେବନି—ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ବିଭୀଷଣ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ହନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାବୀରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଛତା, ବିଶିଖା ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ନିରୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ବାଲ୍ମୀକି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ବେଦ ପାଠକମାନେ ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି, ବୀଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଢୋଳ, ଶଂଖ, କହଳ, ଗୋମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏପରି ମହା ଅବସରରେ, ସୀତା ଓ ତିନି ଭାଇଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାମ ରଘୁବଂଶର ଅଳଙ୍କାର, କୋଶଳ ରାଜ୍ୟରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଭରତ ମଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେଶ ଜିତିବାକୁ ଯାଇ, ତିନି କୋଟି ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ। ଶତୃଘ୍ନ ଶୂରବୀର ଲବଣା, ମଧୁର ପୁତ୍ର ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରି, ମଥୁରା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହିପରି ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ପରାକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ କରି, ଲୋକରେ ନୀତି ସ୍ଥାପନା କରି, ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗତି କଲେ। କୋଶଳବାସୀ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ସେଇ ଲୋକରେ ଗତି କଲେ। ରାମଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—କୁଶ ଓ ଲବ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ; ଭରତଙ୍କ ତକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କଳ; ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସୁବାହୁ ଓ ଶୂରସେନ। କୁଶଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତିଥି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଷଧ। ନିଷଧଙ୍କୁ ଅନଳ, ତାଙ୍କୁ ନଭା, ତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷେମଧନ୍ୱନ, ତାଙ୍କୁ ଦେବାନୀକ, ତାଙ୍କୁ ଅହୀନକ, ତାଙ୍କୁ ରୁରୁ, ତାଙ୍କୁ ପାରିୟାତ୍ରକ, ତାଙ୍କୁ ଦେବଳ, ତାଙ୍କୁ ବତ୍ସଳ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କ, ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ରନାଭ, ତାଙ୍କୁ ଶଂଖନ, ତାଙ୍କୁ ଆଦ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱସହଙ୍କୁ ମହାଯୋଗୀ ହିରଣ୍ୟନାଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ ରାଜା ଜୈମିନି, ଯାଁଠାରୁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯୋଗ ଶିଖିଲେ। ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି, ତାଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗ, ତାଙ୍କୁ ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଇ ମରୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଅଛନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧାରାକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁସନ୍ଧି, ତାଙ୍କୁ ଅମର୍ଷ, ତାଙ୍କୁ ସହସ୍ୱାନ, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଭବ। ବିଶ୍ୱଭବଙ୍କୁ ବୃହଦ୍ବଳ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ। ଏହିଅଛନ୍ତି ମୁଖ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନେ; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିମି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ; ସେସବୁ ଶେଷ ହେଲେ ପରେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ବସିଷ୍ଠ ଏହା ବୁଝି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏଉଁଠାରେ ନିମି ଅନ୍ୟ ଋତ୍ବିଜ ମାନେ, ଯେପରିକି ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସହିତ ନିଜ ଯଜ୍ଞ କରିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଆସି, “ଏବେ ମୁଁ ନିମିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି,” କହିଲେ। ଦେଖିଲେ ଗୌତମ ପୂର୍ବରୁ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ କ୍ରୋଧରେ ବସିଷ୍ଠ ଗୌତମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ବାରଣ କଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଦେହ ବିହୀନ—ବିଦେହ ହେବୁ।” ଏହି ଶାପ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ରାଜା କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ଅଜ୍ଞାନରେ, ମୋ ସହ କଥା ନ କହି, ଏମିତି ଶାପ ଦେଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ଭୋଗ କରିବେ।” ଏହା କହି ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଶାପରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ତେଜ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ତେଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗରେ ବସିଷ୍ଠ ନୂତନ ଦେହ ଲାଭ କଲେ। ନିମିଙ୍କ ଦେହ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଗନ୍ଧ ଭର୍ପୂର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅକ୍ଷତ ରହିଲା। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଋତ୍ବିଜମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହା ଶୁଣି ନିମି କହିଲେ, “ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାର ବିଚ୍ଛେଦ ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ବଡ଼; ତେଣୁ ମୁଁ ଆଉ ଦେହ ଧାରଣ କରିବି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ବାସ କରିବି।