ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବିଶ୍ରୁତ ବନ୍ଧୁ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ରାମ ଆଦି ରଘୁବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ନିଜ ଜୀବନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ ଆଦି ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବିଭେଦ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିନଥିଲେ। ସେ ଅବିଚଳ ଚିତ୍ତରେ, ଋଷିମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଭଗବାନ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଅବିରଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅବିରଳ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ବିଳୀନ କରି, ଶିବାନ୍ତ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଗାଇଥିଲେ: "ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ସମାନ କେହି ଭୂମିରେ କେବେ ହେବେ ନାହିଁ।" ସେ ଦେବଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସି, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଏକତା କରିଥିଲେ। ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଦୀର୍ଘବାହୁଙ୍କୁ ରଘୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ରଘୁଙ୍କୁ ଅଜ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଜଙ୍କୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ନାବିରେ କମଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଚତୁର୍ଧା ଭାଗରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠାରେ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇ, ତାଟକାକୁ ବଧ କଲେ। ଯଜ୍ଞ କାଳରେ ମାରୀଚକୁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ସୁବାହୁ ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଜନକଙ୍କ ଘରେ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଧନୁକୁ ଅତି ସହଜରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଭୂତଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜନକ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀରାମ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷାରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ବରାଣ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ପରଶୁରାମଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ନିମ୍ନ କରି, ତାଙ୍କୁ ବିନମ୍ର କରିଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପତ୍ନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ବିରାଧ, ଖର, ଦୂଷଣ, କବନ୍ଧ, ଓ ବାଲିକୁ ବଧ କଲେ। ସମୁଦ୍ରରେ ସେତୁ ବନାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜାତିକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଅପହୃତ ସୀତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବା ପରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଆଣିଲେ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଉତ୍ସବ ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ବିଭୀଷଣ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ହନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଛତା, ଚମର ଦ୍ୱାରା ସେବା ହେଉଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ନିରୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆଦର କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ବାଲ୍ମୀକି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ରିଗ, ଯଜୁର, ସାମ, ଅଥର୍ବ ବେଦ ଉପାଧ୍ୟାୟମାନେ ଗୀତ କଲେ। ଶବ୍ଦ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ, ଶୁଭ ଧ୍ୱନି—ବୀଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦମ୍ରୁ, ଶଂଖ, କହଳ, ଗୋମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ଉତ୍ସବ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଶିରୋମଣି, ସୀତା ଓ ତିନି ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କୋଶଳର ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ଭରତ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଦେଶ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାଲି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି କୋଟି ଗନ୍ଧର୍ବକୁ ବଧ କଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲବଣା ରାକ୍ଷସ, ମଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ବଧ କରି, ମଥୁରା ନଗରୀ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏପରି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ବୀରତାରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଜଗତର ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ୱ କରି, ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। କୋଶଳ ଜନମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ। ରାମଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର କୁଶ ଓ ଲବ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ—ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁ; ଭରତଙ୍କ—ତକ୍ଷ ଓ ପୁଷ୍କଳ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ—ସୁବାହୁ ଓ ଶୂରସେନ। କୁଶଙ୍କୁ ଅତିଥି, ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିଷଧ, ନିଷଧଙ୍କୁ ଅନଳ, ଅନଳଙ୍କୁ ନଭା, ନଭାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ପୁଣ୍ଡରୀକଙ୍କୁ କ୍ଷେମଧନ୍ୱନ, କ୍ଷେମଧନ୍ୱନଙ୍କୁ ଦେବାନୀକ, ଦେବାନୀକଙ୍କୁ ଅହୀନକ, ଅହୀନକଙ୍କୁ ରୁରୁ, ରୁରୁଙ୍କୁ ପାରିୟାତ୍ରକ, ପାରିୟାତ୍ରକଙ୍କୁ ଦେବଳ, ଦେବଳଙ୍କୁ ବତ୍ସଳ, ବତ୍ସଳଙ୍କୁ ଉତ୍କ, ଉତ୍କଙ୍କୁ ବଜ୍ରନାଭ, ବଜ୍ରନାଭଙ୍କୁ ଶଂଖନ, ଶଂଖନଙ୍କୁ ଆଦ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱ, ଆଦ୍ୟୁଷିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସହ। ବିଶ୍ୱସହଙ୍କୁ ହିରଣ୍ୟନାଭ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଏକ ବଡ଼ ଯୋଗୀ ଥିଲେ। ରାଜା ଜୈମିନୀ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଶିଖିଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କୁ ପୁଷ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କୁ ସୁଦର୍ଶନ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ରଗ, ଶୀଘ୍ରଗଙ୍କୁ ମରୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମରୁ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଏଯାଁ ସମୟରେ କଳାପ ଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଭବିଷ୍ୟତ କାଳରେ ସେ ସୂର୍ୟବଂଶୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାଗକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ମରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକ, ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁକଙ୍କୁ ସୁସନ୍ଧି, ସୁସନ୍ଧିଙ୍କୁ ଅମର୍ଷ, ଅମର୍ଷଙ୍କୁ ସହସ୍ୱାନ, ସହସ୍ୱାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱଭବ, ବିଶ୍ୱଭବଙ୍କୁ ବୃହଦ୍ବଳ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବୃହଦ୍ବଳ ଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ଏହି ମୁଖ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା ମୁଁ କହିଛି; ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି। ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିମିଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ ଶୁଣିବା। ନିମି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କୃତ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ବାଛିଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବାଛିଯାଇଛି; ସେ ଶେଷ ହେଲା ପରେ ଆସି ତୁମର ଯଜ୍ଞ କରିବି।