ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଏକ ଦୁଃସ୍ପର୍ଦ୍ଧ ଦେମନିକ ରୂପକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଭୟଭୀତ ହେଇ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେମନ ଏକା ଭାବରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରି ନେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଦୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅଳଙ୍କାର, ମହାରାଜ ମିତ୍ରସହ, ଦେମନ୍ ନୁହଁ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେ ଜନାନୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ସୁଖକୁ ଜାଣିଛ, ମୋ ହଜବାଣ୍ଡକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।" ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବରେ ଦୁଃଖ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାଘ ସଦୃଶ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଳର ଜନ୍ତୁ ପରି ଭକ୍ଷିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ପ୍ରବଳ କ୍ରୋଧରେ ଅତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ: "ମୁଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବା ସମୟରେ ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖାଇଲା, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୁପରେ ଭୋଗ ଅଭିଲାଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବା।" ଏହି ଶାପ ଦେଇ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ବାରୋଟି ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ଶାପ ଶମିତ ହେଲା, ଏବଂ ମଦୟନ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ, ଯିଏ ଏବେ ଜନାନୀ ସହ ଏକତ୍ୱର ଅଭିଲାଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ଜନାନୀ ସହ ସମ୍ବୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ ମଦୟନ୍ତୀ ସହ ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଗର୍ଭରେ ରହିଲେ, ତାପରେ ରାଣୀ ଜଣେ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ମକ ନାମ ଦିଆଯାଇଲା। ଆଶ୍ମକଙ୍କୁ ମୁଳକ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଭୂମିରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ମୁଳକଙ୍କୁ ନିର୍ବସନ୍ତ ନାରୀମାନେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରୀମାନଙ୍କ ଶିଳ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଛି। ମୁଳକଠାରୁ ଦଶରଥ, ତାଙ୍କୁ ଇଲିଭିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱସହଠାରୁ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଖଟ୍ବାଙ୍ଗଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ବର ଦିଆଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ତେଣୁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ବାକି ଅଛି ବତାଇବେ।" ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ, "ତୁମେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ରହିଛ।" ତାପରେ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ପଦେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଲୋକ ଓ ଗୁଣ ନେଇ ଦେବ ରଥରେ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ: "ମୋ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କେବେ ହୋଇନାହିଁ; ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ; ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଦେବ, ମଣିଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଚିହ୍ନିତ କରିନାହିଁ, ଯେପରି ଅବିଚଳ ଭଗବାନ ଦେଖନ୍ତି। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ପଦେ, ମୁଁ ଏହି ପୁନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଋଷିମାନେଠାରୁ ସ୍ମରଣ କରି ଉପଲବ୍ଧ କରିବି। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ, ଅବିବରଣୀୟ ରୂପ, ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ବାସୁଦେବ ନାମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଲିନ କରି ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଗିଲା।" ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଠାଯାଉଛି, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ କହିଥିଲେ: "ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ସମ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୂମିରେ ହେବେ ନାହିଁ।" ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠି ଆସି, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ମିଳି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଏକତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ଖଟ୍ବାଙ୍ଗଠାରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାପରେ ରଘୁ, ତାପରେ ଅଜ, ତାପରେ ଦଶରଥ। ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଲୋଟସ୍-ନାଭୀ ଭଗବାନ, ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚତୁର୍ବିଧ ପୁତ୍ର ରୂପେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ ରୂପେ ନିଜ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଅବତରଣ କଲେ। ଏଉଁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ରୁଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବଳିଦାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇ, ତାଟକାକୁ ବଧ କଲେ। ବଳିଦାନ ସମୟରେ ମାରୀଚାକୁ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଡାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ସୁବାହୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅହଲ୍ୟାକୁ ପାପମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଜନକଙ୍କ ଗୃହରେ ରାମ ସହଜରେ ମହା ଶିବ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୂମି ଜନ୍ମା ଜନକ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ବଳ ପରୀକ୍ଷାରେ ବିଜୟ ହୋଇ ବାହୁଦା କଲେ। ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଦେହଳିର ଦେହଳି ପରଶୁରାମଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଦଳିଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଅଭିଲାଷାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଜନାନୀ ଓ ଭାଇ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ବିରାଧ, ଖର, ଦୂଷଣ, କବନ୍ଧ, ବାଳୀକୁ ବଧ କଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ସେତୁ ବନେଇ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ରାବଣକୁ ବଧ କରି, ଅପହୃତ ସୀତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ, ଅପରାଧ ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରାଇ ନେଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ରେ ବି ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ, ଶତୃଘ୍ନ, ବିଭୀଷଣ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ଜାମ୍ବବନ୍, ହନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁରେ ସେବା କଲେ; ଛତା ଓ ଚମର ଦେଇ ସେବା କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ନିୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ସମ୍ମାନ କଲେ; ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ, ବାଲ୍ମୀକି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ବେଦ ପାଠକମାନେ ଗାନ କଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୁର ଓ ନୃତ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ—ବୀଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଢୋଳ, ଶଙ୍ଖ, କହଳ, ଗୋମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ରେ ଚାରିପାଖା ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ସୀତା ଓ ତିନି ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସିଂହାସନରେ ବସି, କୋଶଳ ରାଜ୍ୟରେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ।