ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ଭାବିଲେ, "ହାୟ, ଏହି ରାଜା କିଏଁ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟତା କଲେ? ସେ ଆମକୁ ଏହି ମାଂସ ଦେଉଛନ୍ତି! ଏହା କ'ଣ ପଦାର୍ଥ?" ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଧ୍ୟାନରେ ଯାଇ ସେ ଦେଖିଲେ—ଏହି ମାଂସଟି ମାନବ ମାଂସ। ଏହା ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ଜାଣିସାରେ ଯେ, ଏହି ମାଂସ ଆମ ପରି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି ତୁମେ ଏହା ଦେଲୁ; ଏହି ଲୋଭରେ ତୁମେ ଏକା ଦୁଃଖ ପାଇବା।" ତକ୍ଷଣାତ୍ ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା କରିଛି କାରଣ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ମୋତେ ଏପରି କହିଥିଲେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଦୋଷ ଉପରେ ବିଚାର କରିବାକୁ ଧ୍ୟାନରେ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜାଣି, ବସିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ—"ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନିୟମ ସଦା ପାଇଁ ନୁହେଁ, କେବଳ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।" ରାଜା ମଧ୍ୟ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ମଦୟନ୍ତୀ, ଯିଏ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପରିବାର ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ମେଘର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ରାଜା ସେଇ ଜଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ନ ଫେଙ୍ଗି, ନିଜ ପାଦରେ ଢାଲିଲେ। ଏହାର ଫଳରେ, ସେଇ ଜଳ ନିଜ ପାଦକୁ ଦାହିଲା ଓ ପାଦ କଳା ହେଲା; ଏହିପରି ସେ 'କଳ୍ମାଷପାଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ, ପ୍ରତି ଛଅଟି କାଳର ଶେଷରେ, ରାଜା ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ଘୁରି ଅନେକ ମଣିଷ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଧରିପକାଇଲେ। ତାହାପରେ, ଋଷିଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ହେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅଳଙ୍କାର, ମହାରାଜ, ମିତ୍ରସହ! ଆପଣ ରାକ୍ଷସ ନୁହଁନ୍ତି। ଆପଣ ଜାଣିଛନ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମର ସୁଖ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇ, ମୋ ପତିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ବନରେ ବାଘ ପରି ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଋଷିଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ମୋତେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖି ଆପଣ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ କାମବାସନାରେ ପୀଡିତ ହେବେ।" ଏହିପରି ଶାପ ଦେଇ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବାରୋ ବର୍ଷ ଶାପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମଦୟନ୍ତୀ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ ଯେ, ଏବେ ସେ କାମବାସନାରେ ବିହ୍ୱଳ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ନାରୀସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତା'ପରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁବାରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଓ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ମଦୟନ୍ତୀ ସହିତ ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟା କଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ଗର୍ଭରେ ରହିବା ପରେ, ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଅଶ୍ମକ। ଅଶ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ମୂଳକ। ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୂଳକଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ନାରୀମାନେ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ସେ 'ନାରୀବୃତ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ମୂଳକରୁ ଦଶରଥ, ତାଙ୍କୁ ଇଲିଭିଳା, ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱସହଙ୍କୁ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ପରେ ଦାନବମାନେ ମାରିଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଚୟନ କରିବାକୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ବର ଦେବାକୁ ହେବ, ତେବେ ମୋ ଆୟୁ କେତେ ବାକି ଅଛି ତାହା କହନ୍ତୁ।" ଦେବମାନେ କହିଲେ, "ତୁମର କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ଆୟୁ ବାକି ଅଛି।" ତେଣୁ ସେ ଦେବ ରଥରେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ୟ ସହିତ କହିଲେ—"ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଡ଼; ମୁଁ କେବେ ନିଜ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ; ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ଦେବ, ମଣିଷ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଦେଖିନାହିଁ, ଯେପରି ଏହି ସ୍ଥିର ପରମେଶ୍ୱର ଦେଖନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଚଳ ଚିତ୍ତରେ, ସେଇ ପବିତ୍ର ଦେବଗୁରୁ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ରୂପର, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଲୟ କରିଲି।" ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଗାଇଥିବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି—"ଖଟ୍ବାଙ୍ଗ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷ ପୃଥିବୀରେ ହେବେ ନାହିଁ।" ସେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସି, କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ଆୟୁ ରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ର କଲେ। ଖଟ୍ବାଙ୍ଗରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତାଙ୍କୁ ରଘୁ, ତାଙ୍କୁ ଅଜ, ତାଙ୍କୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, କମଳ-ନାଭି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ନିଜ ଅଂଶରେ ଚାରି ଭାଗରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହିପରି, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇ, ତାଟକାକୁ ବଧ କଲେ। ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ମାରୀଚକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।