ସୁଦାସଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୌଦାସ। ସୁଦାସଙ୍କୁଠାରୁ ସୌଦାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯିଏ ସୌଦାସ ବା ମିତ୍ରସହ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଏକଥର ସୌଦାସ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଇଟି ବାଘକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ବାଘ ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନୋକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ ମାଡ଼ି ଏକ ବାଘକୁ ବାଣ ମାଡ଼ିଦେଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ସେଇ ବାଘ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା— ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଘ କହିଲା, “ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବି,” ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲା। କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୌଦାସ ଏକ ବଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ବଳି ସମାପ୍ତି ପରେ, ଯେତେବେଳେ ପୂଜାରୀ ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଳି ଶେଷରେ କହିଲେ, “ମୋତେ ମାନବ ମାଂସ ଦିଅ,” ଏବଂ କହିଲେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିବେ। ପୁଣି ସେଇ ରାକ୍ଷସ ରନ୍ନା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମାନବ ମାଂସ ପକାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲା। ରାଜା ସେଇ ମାଂସକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଆସିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ଭାବିଲେ, “ହାୟ! ରାଜାଙ୍କ ଏହି କୃର କାର୍ଯ୍ୟ! ଏହି କ'ଣ ପଦାର୍ଥ?” ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଏହି ମାଂସ ମାନବ ମାଂସ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଏହି ମାଂସ ଆମ ପରି ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି ଦେଇଛ, ତେଣୁ ଏହାର ଲୋଭ ତୁମକୁ ଏକାକି ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ରାଜା କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମୋତେ ଏହି କାମ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।” ବଶିଷ୍ଠ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଭୁଲ କରିଛି?” ଏବଂ ପୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଜାଣି, ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ— “ତୁମର ଏହି ଅଭିଶାପ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ ନାହିଁ, କେବଳ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ।” ଏଠିରେ, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଜଳ ହାତରେ ଧରି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ମଦୟନ୍ତୀ, ଯିଏ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କୁଳଗୁରୁ ଓ ଦେବତା ଭାବରେ ମାନେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ବର୍ଷାମେଘ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଜଳକୁ ଭୂମି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ନ ଫେଙ୍ଗି, ନିଜ ପାଦରେ ଢାଳିଦେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା, ଜଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନ ମିଳି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦହିଗଲା ଓ କଳା ହେଇଗଲା; ଏହିପରି ସେ ‘କଳ୍ମାଷପାଦ’—'କଳା ପାଦ ଥିବା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତି ଷଷ୍ଠ କାଳରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରି ଅନେକ ମାନବକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକଥର ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରି ନେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ— “ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶୋଭା, ମହାରାଜ, ମିତ୍ରସହ, ଆପଣ ରାକ୍ଷସ ନୁହଁନ୍ତି!” ସେ ଅନେକ ଭାବରେ କହିଲେ, “ଏ ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠି ମୋ ଭୋଗ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏପରି ସମୟରେ ମୋ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” କିନ୍ତୁ ବାଘ ସମାନ ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁ ଭଳି ଭକ୍ଷଣ କରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ମୋ ଭୋଗ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ମୋ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବ।” ଏହି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବର୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଶାପ ଶେଷ ହେଲା, ଏବଂ ସୌଦାସଙ୍କ ମନେ ନାରୀ ସଂଗର ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ମଦୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ। ତା’ପରେ ସୌଦାସ ସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ ପ୍ରତି ନିରାସକ୍ତ ହେଇଗଲେ। ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ, ସୌଦାସ ରାଜା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେଉଁଠି ବଶିଷ୍ଠ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କ ସହିତ ଗର୍ଭାଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ଗର୍ଭରେ ରହିବା ପରେ, ରାଣୀ ଏକ ପାଷାଣ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଅଶ୍ମକ। ଅଶ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ମୂଳକ। ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ସେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଅନ୍ନ ନାରୀମାନେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ସେ 'ନାରୀବୃତ ରକ୍ଷିତ' ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ମୂଳକଙ୍କୁ ଦଶରଥ, ତାଙ୍କୁ ଇଳିବିଳା, ପରେ ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଶ୍ୱସହଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଖଟ୍ୱଙ୍ଗ। ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦାନବମାନୋକୁ ବଧ କଲେ। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ଖଟ୍ୱଙ୍ଗ କହିଲେ, “ଯଦି ବର ଦେବାକୁ ହେଉଛି, ତେବେ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ସେଥିରେ ଆଲୋକ ପାଉଁ।” ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ, “ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ।” ତେଣୁ ସେ ଦ୍ରୁତ ଚଳନରେ, ଦିବ୍ୟ ଗୁଣସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ମାନବ ଲୋକକୁ ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।