ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଯେତେବେଳେ ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଉଦୟ ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କର ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମାଆ, ଆମେ କେଉଁଠି ଅଛୁ? ଆମ ପିତା କେଉଁଠି?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ତାଙ୍କର ମାଆ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ। ପିତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯିବାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ସେ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେ ଅଧିକାଂଶ ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନେ ଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଯେଉଁ ସକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ବଧ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତେବେ ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ମୃତକ ସମାନ କରି, ସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବେଟା, ଏହି ଜୀବନ୍ତ ମୃତକ ଓ ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁଛନ୍ତି, ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ। ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କରିଛି, ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଦ୍ୱିଜ ମଣିଷଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।” ଗୁରୁଙ୍କ କଥାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ସାଗର ସେମାନେ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ—ଯବନମାନେ ମଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ କରିଲେ, ସକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ ଉପର ଅଂଶ କେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡ କରିଲେ, ପାରଦମାନେ ଲମ୍ବା କେଶ ରଖିଲେ, ପହ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ, ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧାର୍ମିକ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପାଠ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହିପରି ନିଜ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ ଓ ମ୍ଲେଛ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ସାଗର ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଣି ଫେରି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ମୟ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଟୁଟ ଶାସନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—ସାଗରଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ: ସୁମତି, କାଶ୍ୟପଙ୍କ କନ୍ୟା, ଓ କେଶିନୀ, ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା। ସାଗର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଯାହା ପରେ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏକ ରାଣୀ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ, ଯେ ରାଜବଂଶ ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ; ଅନ୍ୟ ରାଣୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ପାଇବେ—ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା, ଚୟନ କର। କେଶିନୀ ଏକ ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ, ସୁମତି ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ। ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରେ, କେତେକ ଦିନ ପରେ କେଶିନୀ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଅସମଞ୍ଜସ, ଯେ ରାଜବଂଶକୁ ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ସୁମତିଙ୍କୁ କାଶ୍ୟପ କନ୍ୟା ଭାବେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ। କିନ୍ତୁ ଅସମଞ୍ଜସ ଛୁଆଁବେଳୁ ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ। ପିତା ଭାବିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ କଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବ।” କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ, ପିତା ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏପରି ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର ଅନୁସରଣ କରି, ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅଚରିତ୍ରାଚରଣ ଚାଲିଲେ, ସଂସାର କିପରି ଚାଲିବ?” ଏହି ଦୁଃଖିତ ଜଗତକୁ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବେ ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ—“କିଛି ଦିନ ପରେ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବେ।” ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସାଗର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସାଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କେହି ଘୋଡ଼ାକୁ ଚୋରି କରି ଭୂମି ଭିତରେ ଏକ ଗହ୍ବର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହାପରେ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଯୋଜନ ଖୋଦିଲେ। ପାତାଳରେ ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଫିରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଅତି ସମୀପରେ ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶରଦ୍ ରବି ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁଣ୍ଡ ନମ୍ର, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆଲୋକିତ, ଘୋଡ଼ା ଚୋର କପିଳ ମୁନି। ତେବେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ କହିଲେ—“ଏହି ଶତ୍ରୁ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିଛି, ଯଜ୍ଞ ବାଧା ଦେଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଚୋରକୁ ମାର!” ଏବଂ ସେମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ନିସ୍ସୃତ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେ ଦହିଗଲେ। ସାଗର ବୁଝିଲେ ଯେ, ଘୋଡ଼ା ଧାଡ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ନାତି ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ଘୋଡ଼ା ଆଣିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ ଖୋଦିଥିବା ପଥ ଅନୁସରି, ଅଂଶୁମାନ କପିଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯାଅ, ଘୋଡ଼ା ନେଇ ତୁମ ଠାକୁରଦାଙ୍କୁ ଦିଅ, ଏବଂ ଏକ ଵର ମାଗ। ତୁମ ନଉତି ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣାଯିବ।” ଅଂଶୁମାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବା ଵର ଦିଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—“ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତୁମ ନଉତି ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗା ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣାଯିବ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ।” ଏପରି ଭାବେ, ସାଗରଙ୍କ ଗୋତିଏ ପୁତ୍ର ଓ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର, ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅନ୍ତେ କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କଥା ଏହିପରି ଘଟିଲା।