ବାହୁଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସତ୍ତର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ୍ରସ୍ଥ ଶିଶୁ ରହିଲା। ବୟସ୍କ ହୋଇ ଥିବା ବାହୁ, ଅଉର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପତିଙ୍କ ଦହାସଂସ୍କାର ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦହିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତିନି କାଳ ଜ୍ଞାନୀ ମହାମୁନି ଅଉର୍ବ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ଆସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଅନୁଚିତ ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରୟାପ୍ତ! ତୁମର ଗର୍ଭରେ ଏକ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶ୍ୱଜିତ୍, ଅନେକ ଦୀକ୍ଷା କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସାରା ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ରହିଛନ୍ତି।" ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। ଅଉର୍ବ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇ ଗଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଉର୍ବ ତାଙ୍କର ସଂସ୍କାର ଓ ନାମକରଣ କରି ‘ସଗର’ ନାମ ଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ସଗରଙ୍କ ଉପନୟନ ହେଲାପରେ ଅଉର୍ବ ତାଙ୍କୁ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଭାର୍ଗବ ଅସ୍ତ୍ର ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ଶିଖାଇଲେ। ସଗରଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଉନ୍ମିଳିତ ହେବା ପରେ ସେ ମାଆଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମାଆ, ଏଠା କେଉଁଠି? ଆମ ପିତା କେଉଁଠି?" ତାଙ୍କର ମାଆ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯିବାରେ ସଗର ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ସଂହାର କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେ ଅଧିକାଂଶ ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନେକୁ ବଧ କଲେ। ଯେଉଁ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରେ ଶରଣ ନେଲେ। ବସିଷ୍ଠ ସେମାନେକୁ ଜୀବିତ ମୃତକ ଭଳି କରି, ସଗରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଶି ହେଲା, ଏହିମାନେ ଏବେ ଜୀବିତ ମୃତକ ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି।" ସଗର ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ସହର୍ଷ ମାନିଲେ ଓ ସେମାନେକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଲେ—ଯବନମାନେକୁ ସିର ମୁଣ୍ଡାଇବାକୁ, ଶକମାନେକୁ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଅଂଶ ମାତ୍ର ମୁଣ୍ଡାଇବାକୁ, ପାରଦମାନେକୁ ବଡ଼ କେଶ ରଖିବାକୁ, ପହ୍ଲବମାନେକୁ ଦାଢ଼ି ରଖିବାକୁ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ବେଦପାଠ ଓ ମଂତ୍ର ଚାନ୍ତ କରିବା ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ ମ୍ଲେଛ ହେଲେ। ଏହାପରେ ସଗର ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ମିଶିତ ପୃଥିବୀକୁ ଅଟୁଟ ଶାସନ କଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ: ସଗରଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ରାଣୀ ଥିଲେ—କାଶ୍ୟପଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁମତି ଓ ଵିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା କେଶିନୀ। ସନ୍ତାନ ଲାଗି, ସଗର ଗୁରୁ ଅଉର୍ବଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ଅଉର୍ବ ଏକ ବର ଦେଲେ—ଏକ ରାଣୀ ଏକ ପୁଅ ପାଇବେ, ଯିଏ ବଂଶ ଚାଲାଇବ; ଅନ୍ୟ ରାଣୀ ଷଠି ହଜାର ପୁଅ ପାଇବେ। ଯିଏ ଯାହା ଚାହେଁ, ସେହି ବର ନେଉ। କେଶିନୀ ଏକ ପୁଅ ଚାହିଲେ; ସୁମତି ଷଠି ହଜାର ପୁଅ ଚାହିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, କେଶିନୀଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅସମଞ୍ଜସ, ଯିଏ ବଂଶ ଚାଲାଇଲେ। ସୁମତିଙ୍କୁ ଷଠି ହଜାର ପୁଅ ହେଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଂଶୁମାନ। ଅସମଞ୍ଜସ ଶିଶୁବେଳୁ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ। ସଗର ଭାବିଲେ—“ବଡ଼ ହେଲେ ଶିଷ୍ଟ ହେବେ।” କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟତା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସଗର ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ। ସୁମତିଙ୍କ ଷଠି ହଜାର ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏହାର ଫଳରେ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁପରି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କଲେ, ତାହାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ କପିଳ ଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି ହେଲେ, ସଂସାର କେମିତି ଚାଲିବ?” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ସିଘ୍ର ଏହିମାନେ ନଶ୍ୱର ହେବେ।” ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସଗର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, କେହି ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଚୋରି କରି ଭୂମି ତଳକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହାପରେ, ସମସ୍ତ ପୁଅ ଘୋଡ଼ାର ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି, ଏକ ଯୋଜନା ମାଟି ଖୋଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।