ନର୍ମଦା ଦେବୀ ପୁରୁକୁତ୍ସାଙ୍କୁ ନେଇ ନେତ୍ରଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ। ସେଠାରେ ପୁରୁକୁତ୍ସା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଦେଲେ। ପରେ ସେ ପୁନଃ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସମସ୍ତ ନାଗମାନ୍ୟମାନେ ନର୍ମଦାକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଯେଉଁଠି କେହି ନର୍ମଦା ନାମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେ ସାପର ବିଷରେ ଭୟ ରହିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ସ୍ୱରୂପ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଦିଆଯାଇଛି: "ପ୍ରଭାତରେ ନର୍ମଦାକୁ ନମସ୍କାର, ରାତିରେ ନର୍ମଦାକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନର୍ମଦା, ବିଷାକ୍ତ ସାପରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଦିନ ଓ ରାତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ଧାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ପଢିଲେ, ସାପ ଦଶିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବିଷ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନାଗମାନ୍ୟମାନେ ପୁରୁକୁତ୍ସାଙ୍କ ଉତ୍ତରପତି ଅଟୁଟ ରହିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ପୁରୁକୁତ୍ସା ଓ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ଟ୍ରସଦସ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଟ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଁଁକୁ ରାବଣ ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ ବଧ କରିଥିଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ପୃଷଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୃଷଦଶ୍ୱଙ୍କୁ ହର୍ୟଶ୍ୱ; ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କୁ ହସ୍ତ; ହସ୍ତଙ୍କୁ ସୁମନା; ସୁମନାଙ୍କୁ ତ୍ରିଧନ୍ୱା; ତ୍ରିଧନ୍ୱାଙ୍କୁ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି; ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣିଙ୍କୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଁଁକୁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ପିଲାମାନେର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କୁ ଦାନ ନ ନେବା ନିମନ୍ତେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଜହ୍ନବୀ ତଟର ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ମୃଗ ଶିକାର କରି ମାଂସ ଆଣିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରୋହିତାଶ୍ୱ; ତାପରେ ହରିତ; ହରିତଙ୍କୁ ଚଂଚୁ; ଚଂଚୁଙ୍କୁ ବିଜୟବସୁଦେବ; ବିଜୟବସୁଦେବଙ୍କୁ ରୁରୁକ; ରୁରୁକଙ୍କୁ ବୃକ। ବୃକଙ୍କୁ ବାହୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଁଁକୁ ହୈହୟ, ତାଳ-ଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିଲେ। ବାହୁଙ୍କ ସହପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିବା ନିଷେଧ କରିବାକୁ ବିଷ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା। ବାହୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଔର୍ବ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପତ୍ନୀ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେଠି ରଖିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ଋଷି ଔର୍ବ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଅନୁଚିତ ସଙ୍କଳ୍ପ ଚାଲିବ ନାହିଁ। ତୁମ ଗର୍ଭରେ ବିଶ୍ୱପତି, ମହାବଳୀ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଥିବା ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।" ଏପରି କହି, "ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଚିତାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ," ରୁଷି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲେ। ଏଠି କିଛି ଦିନ ପରେ, ଗର୍ଭରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଔର୍ବ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ "ସାଗର" ନାମ ଦେଲେ। ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ପରେ, ଔର୍ବ ତାଙ୍କୁ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଭାର୍ଗବ ଅସ୍ତ୍ର "ଆଗ୍ନେୟ" ଶିଖାଇଲେ। ସାଗର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଆସିବା ପରେ, ସେ ମାଆଁକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମାଁ, ଆମେ କେଉଁଠି? ଆମ ପିତା କେଉଁଠି?" ମାଆଁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇବାରେ ସାଗର ରିସି ହେଇ, ହୈହୟ, ତାଳ-ଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଅଧିକାଂଶ ହୈହୟ ଓ ତାଳ-ଜଂଘ ମାନେକୁ ବଧ କଲେ। ଶାକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, ପାରଦ, ପାହ୍ଲବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଧ ହୋଇ, ନିଜ ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ "ଜୀବନ୍ତ ମୃତ" କରି, ସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ବସ୍, ଏଠି ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ। ତୁମ ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏମାନେକୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି।" ସାଗର ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ସ୍ୱୀକାର କରି, ଏମାନେକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଇଲେ—ଯବନମାନେ ସିର୍ଦ୍ଧା କଲେ, ଶାକମାନେ ମୁଣ୍ଡ ର ଉପରି ଭାଗ କାଟିଲେ, ପାରଦମାନେ ଚୁଲ ଲମ୍ବା ରଖିଲେ, ପାହ୍ଲବମାନେ ଦାଡ଼ି ରଖିଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବେଦ ପାଠ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଛାଡିଦେଲେ। ଏଭଳି ଏହି ଉତ୍ତରପତିର ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଅମୂଳ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ ଅଗ୍ରଗତି ହେଲା।