ଏକ ସମୟରେ, ଋଷି ସୌଭରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୋର ଏକ ଦେହ ନେଇ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଯେ ଦୁଃଖ, ଏଵେ ଶତ ପୁଅ ସନ୍ତାନ, ରାଜାନୀ ଝିଅମାନେ ଓ ଅନେକ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବହୁଗୁଣା ହୋଇଯାଇଛି। ପୁଅ, ପଉତି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଉ ଅଧିକ ଆସକ୍ତି—ଏହି ମମତା ନାମକ ଆସକ୍ତି ଆଉ ବଢ଼ିବା, ଏବଂ ଏହା ବଡ଼ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେବା। ମୁଁ ଜଳରେ ଯେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି, ତାହା ଅଧା ହେଉଁଠି ରହିଗଲା; ଏହି ଆସକ୍ତି ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ହେଲା। ମାଛ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପୁଅ ଓ ଏପରି ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ହରାଇଛି। ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପାଇଁ ଆସକ୍ତିର ଅଭାବ ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ; ଆସକ୍ତିରୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯିଏ ଯୋଗରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପତିତ ହୁଏ—ତେବେ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକର କଥା କଣ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସୌଭରି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ମୁଁ ଏବେ ଆସକ୍ତି ଓ ଅଧିଗ୍ରହଣ ପ୍ରତି ମୋର ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଆତ୍ମା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପୀ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପରିମିତ, ଶ୍ୱେତ ଓ କଳା ଦୁହିଁ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କେବଳ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବି। ମୋର ଚିତ୍ତ ଦୋଷହୀନ ହୋଇ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଲାଗି ରହୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପର, ଅନନ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ୟର ଅପରିମିତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ପୁନଃ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିପାରିବି। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଶୁଧ୍ଧ, ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଆଦି ଓ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଆତ୍ମ-ସଂବାଦ କରି, ସୌଭରି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି—ପୁଅ, ଘର, ଆସନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସମେତ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଦିନେ ଦିନେ ଏକ ତପସ୍ୱୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଯେପରି ନିୟମ ପାଳନ କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରି, ମନକୁ ପକ୍ୱ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ନିବେଶ କରି, ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଶାଖା ପ୍ରତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଧ୍ଧ, ଅଜନ୍ମା, ଆଦି ଅନ୍ତ ହୀନ, ଅଚଳ, ଅମୃତ ଭଗବାନ୍ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନନ୍ତ, ଅବିକାରୀ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ଏହିପରି ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କର କନ୍ୟା ସଂପୃକ୍ତ ଗଳ୍ପ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ଯିଏ ଏହି ସୌଭରିଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ, ପାଠ, ଶିକ୍ଷା, ଶୁଣିବା, ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଇବା, ମନେ ରଖିବା, ବୁଝିବା, ଲେଖିବା, ଲେଖାଇବା, ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା, ଅନ୍ୟକୁ ପଢ଼ାଇବା କିମ୍ବା ଶିଖାଇବା—ଏପରି କରେ, ସେ ଛଅ ଜନ୍ମ ଯାଏଁ କୁ-ସନ୍ତାନ, କୁ-ଧର୍ମ, ଅନୁଚିତ ଆସକ୍ତି ଭୋଗିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ଏବେ ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କର ପୁଅମାନେ କେମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାହା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି। ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଯୁବନାଶ୍ୱ। ତାଙ୍କଠାରୁ ହାରୀତ ଜନ୍ମିଲେ; ହାରୀତ ଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ହାରୀତମାନେ ହେଲେ। ପାତାଳରେ ମୌନେୟ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଷଠି କୋଟି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନାଗ ଗୋତ୍ରର ରାଜ୍ୟ ଓ ମୂଳ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦଖଳ କରିନେଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଳରେ ଶେଇଥିବା, ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁଦ୍ରିତ କମଳ ନୟନ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ନାଗରାଜମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛୁ; ଏହା କେମିତି ଶାନ୍ତ ହେବ?” ଭଗବାନ୍, ସନାତନ ପୁରୁଷ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ପୁରୁକୁତ୍ସା ମଧ୍ୟରେ ଅଂଶ ନେବି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନାଶ ପାଇବେ।” ଏହି ଶୁଣି, ନାଗରାଜମାନେ ଜଳରେ ଶେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନଃ ନାଗଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ ଓ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପୁରୁକୁତ୍ସାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ନର୍ମଦା ତାଙ୍କୁ ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ପୁରୁକୁତ୍ସା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ନାଶ କଲେ। ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସମସ୍ତ ନାଗରାଜମାନେ ନର୍ମଦାକୁ ଏହି ବର ଦେଲେ—“ଯେଉଁଠି ଲୋକ ତୁମର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ସାପ ଦଂଶର ଭୟରେ ରହିବେ ନାହିଁ।” ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି—ପ୍ରଭାତରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ରାତିରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନର୍ମଦେ, ମୋତେ ବିଷାକ୍ତ ସାପରୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଦିନ ଓ ରାତି କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ପଢ଼ିଲେ, ସାପ ଦଂଶ କରେନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ। ନାଗରାଜମାନେ ଏହି ବର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ—ପୁରୁକୁତ୍ସାଙ୍କର ବଂଶ କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ। ପୁରୁକୁତ୍ସା ଓ ନର୍ମଦାଠାରୁ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ ଜନ୍ମିଲେ। ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ଠାରୁ ଅନରଣ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେଲେ। ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ପୃଷଦଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ହର୍ୟଶ୍ୱ, ତାଙ୍କଠାରୁ ହସ୍ତ, ପରେ ସୁମନା, ତାଙ୍କଠାରୁ ତ୍ରିଧନ୍ୱା, ତ୍ରିଧନ୍ୱାଠାରୁ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି, ତାଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ବାରୋ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ଦାନ ନ ନେବାକୁ, ସେ ଦିନେ ଦିନେ ଜାହ୍ନବୀ କୂଳରେ ବଟଗଛ ତଳେ ମୃଗ ମାଂସ ଶିକାର କରୁଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁଠାରୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କଠାରୁ ରୋହିତାଶ୍ୱ, ପରେ ହରିତ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଚଞ୍ଚୁ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଜୟବସୁଦେବ, ତାଙ୍କଠାରୁ ରୁରୁକ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବୃକ ଜନ୍ମିଲେ।