ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସଶକ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ୨୧ ହଜାର ପୁଅମାନେ ସହିତ ବିବୃତ, ଏହି ରାଜା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଡୁଁଧୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଯିଏ ମହାର୍ଷି ଉଡ଼କଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଡୁଁଧୁମାର ନାମ ମିଳିଲା। କିନ୍ତୁ ଡୁଁଧୁଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ପୁଣି ଦହିଗଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ତିନି ଜଣ ପୁଅ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କପିଲାଶ୍ୱ। ଏହି ଦୃଢ଼ାଶ୍ୱଙ୍କ ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଥିଲେ ହର୍ୟାଶ୍ୱ। ତାଙ୍କଠାରୁ ନିକୁମ୍ଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ଅମିତାଶ୍ୱ ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ କୃଶାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ। କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ଏବଂ ପ୍ରସେନଜିତ୍ଙ୍କ ପୁଅ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଥିଲେ। ଯୁବନାଶ୍ୱ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ ଦୟାଳୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଏକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁମ୍ଭ ମଣ୍ଡପର ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଶୋଇଯିବାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ତୀବ୍ର ତିଆରିରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତିନି ଶୋଇଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେଇ ମହାପୁନ୍ୟ ବାଟିରୁ ଜଳ ପିଇଲେ। ପରେ ଋଷିମାନେ ଉଠି ଦେଖିଲେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଖାଲି। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଏହି ଜଳ କିଏ ପିଇଲେ?” ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଦେବବାଣୀ ହେଲା—“ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ରାଣୀ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା କହିଲେ—“ମୁଁ ଅଜାଣିରେ ଏହି ଜଳ ପିଇଦେଇଛି।” ଏଭଳି ହେଉଥିବାରେ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଶିଶୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ସେ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଦହିନ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଗଭରୁ ବାହାରିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ତାପରେ ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ କ’ଣ ନାମ ଦିଅଯିବ?” ଏବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଆସି କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ ମୋତେ ଧାରଣ କରିବେ।” ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ମାଧାତୃ ନାମ ଦିଆଗଲା। ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦିଆଯିଲା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୁଧ ପିଅଇଲେ। ଏହି ଦିନରେ ଶିଶୁ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ମାଧାତୃ ବଡ଼ ରାଜା ହେଲେ, ସମସ୍ତ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେବାର ଗୌରବ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହିଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ରହିଛି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଭୂମି ମାଧାତୃଙ୍କ ଅଧିନ ରହିଥାଏ। ମାଧାତୃ ଶତବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଝିଅ ବିନ୍ଦୁମତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ବିନ୍ଦୁମତୀଙ୍କଠାରୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଏବଂ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଏହି ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ରାଜାଙ୍କ ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଉଭରି ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି, ଯିଏ ବହୁ ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ବସିଥିଲେ। ସେଠି ଜଳରେ ସମ୍ମଦ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ଥିଲା, ଯାହା ଅସାଧାରଣ ଫଳଦାୟକ ଏବଂ ବଡ଼ ଥିଲା। ସମ୍ମଦଙ୍କ ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ, ପଛରେ, ଆଗରେ, ପାଖରେ, ଉପରେ, ପଛରେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଖେଳିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ମାଛ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସଉଭରି ଋଷି ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦିନ ପରେ ଦିନ ମାଛ ସମ୍ମଦଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଦେଖି, ଋଷି ସଉଭରି ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ଭାବିଲେ—“ହାଁ, କେତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହି ମାଛ, ଯିଏ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରି, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ର ସହିତ ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ସନ୍ତାନ ଓ ପରିବାର ସହ ଖେଳିବାର ଆଶା କରୁଛୁ।” ଏହି ଭାବନାରେ, ସଉଭରି ଋଷି ଜଳରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଅଭିଲାଷାରେ ରାଜା ମାଧାତୃଙ୍କ ନିକଟକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଝିଅ ଚାହିଁଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସଉଭରି ଋଷି ସେଠାରେ ବସି କହିଲେ—“ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ରାଜନ୍, ମୋତେ ଏକ ଝିଅ ଦିଅ। ମୋ ଅନୁରୋଧ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆଶା ନେଇ ଆସନ୍ତି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଖାଲି ହାତେ ଫେରାଏ ନାହିଁ।” “ମାଧାତୃ, ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ବଂଶର ଦାନ ପରମ୍ପରା ପ୍ରଶଂସାନୀୟ। ତୁମଠାରେ ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦିଅ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନ ମିଳିଲେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବି।” ମହାର୍ଷିର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୃଢ଼ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ଅପମାନ ଓ ଶାପର ଭୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଗଲେ।