ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକମତ ହେଇ, "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବୃଷଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ମାନ୍ଦ ଉପରେ ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଅବିନାଶୀ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପୁରଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନୋକୁ ବଧ କଲେ। ରାଜା ପୁରଞ୍ଜୟ ବୃଷଭର ମାନ୍ଦ ଉପରେ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ "କକୁତ୍ସ୍ଥ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅନେନାଃ। ପୃଥୁଙ୍କ ପୁଅ ଅନେନସ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଷ୍ଟରାଶ୍ୱ, ବିଷ୍ଟରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଚାଂଦ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶାଵସ୍ତ। ଶାଵସ୍ତ ନିଜ ନାମରେ ଶାଵସ୍ତୀ ନଗରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଶାଵସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ବୃହଦାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କୁବଳୟାଶ୍ୱ। ଏହି କୁବଳୟାଶ୍ୱ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ୨୧,୦୦୦ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ମହାର୍ଷି ଉଡକଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଏକ ଦାନବକୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ "ଦୁନ୍ଧୁମାର" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁନ୍ଧୁଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। କେବଳ ତିନିଜଣ ବଞ୍ଚିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ କପିଳାଶ୍ୱ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କ ବଂଶରେ ହର୍ୟାଶ୍ୱ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିକୁମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅମିତାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ କୃଶାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସେନଜିତ, ତାଙ୍କୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ। ଏହି ଯୁବନାଶ୍ୱ ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଋଷିମାନେ ବସୁଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ। ଦୟାଳୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଲାଗି ବଳି କରିଥିଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ବଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର-ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଶୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ତିରିଷ୍ଣାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ଶୋଇଥିବା ଋଷିମାନୋକୁ ଜାଗେଇଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ମନ୍ତ୍ର-ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଥିବା ପାତ୍ରରୁ ପାନ କଲେ। ପରେ ଋଷିମାନେ ଜାଗି, "ଏହି ପାତ୍ରର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ କିଏ ପିଇଲା?" ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, "ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।" ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଜାଣି ଏହି ଜଳ ପିଇଥିଲି।" ଏହାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପେଟରେ ଗର୍ଭ ହେଲା ଓ ଦିନକ୍ରମେ ବଢିଲା। ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଦହିଣା ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ରାଜାଙ୍କ ଉଦର ଭେଦ କରି ବାହାରିଲା, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ କଣ ନାମ ଦିଅଁ?" ସେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ଆସି କହିଲେ, "ଏହି ଶିଶୁ ମୋତେ ଧାରଣ କରିବେ," ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ "ମାନ୍ଧାତୃ" ନାମ ଦିଆଗଲା। ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଦିଆଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ। ସେଇ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଅମୃତ ରସ ଚାଖି, ସେହି ଦିନେ ଦୃତ ଗତିରେ ବିକାଶ ପାଇଲେ। ମାନ୍ଧାତୃ ପୃଥିବୀର ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସମେତ ସାରା ଭୂମିରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତି ରାଜା ହେଲେ। ଏହି ବিষୟରେ କୁହାଯାଏ: "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅବ୍ୟାହତ ରହିଥାଏ।" ମାନ୍ଧାତୃଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା ଶତବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା ବିନ୍ଦୁମତୀ ସହିତ। ତାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ହେଲେ—ପୁରୁକୁତ୍ସ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଓ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ। ଏହି ବିନ୍ଦୁମତୀଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ସୌଭରି ନାମକ ଋଷି, ଯିଏ ବହୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବାର ଦିନ ବ୍ୟପି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ସମ୍ମଦ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ମାଛ ଥିଲା, ଯାହା ଅତ୍ୟଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିଲା।