ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପୁରଞ୍ଜୟ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶାଶ୍ୱତ ଆଶ୍ରୟ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନଥିବା ନାରାୟଣ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମେ କ’ଣ ଚାହୁଁଛ, ଜାଣିଛି। ଏହା ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଶୁଣ।" "ଶଶାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜର୍ଷି ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କ ଶରୀରରେ ମୋର ଅଂଶ ଅବତରିତ ହେବ। ମୁଁ ଦାନବମାନୋ ନାଶ କରିବି। ତେଣୁ, ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅ।" ଏହା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମର ନିକଟକୁ ସହାୟତା ଚାହିଁ ଆସିଛୁ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ନା ନକର।" ପୁରଞ୍ଜୟ କହିଲେ, "ଯଦି ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ସ୍ୱୟଂ ଶତକ୍ରତୁ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ମୋତେ ତାଙ୍କ କନ୍ଧାରେ ବହନ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମର ସାଥୀ ହେବି।" ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃଷଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୁରଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କୁଞ୍ଚରେ ରଖିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନୋ ନାଶ କଲେ। ବୃଷଭର କୁଞ୍ଚ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଦାନବ ସେନାକୁ ନାଶ କରିଥିବାରୁ ସେ ରାଜା "କକୁତ୍ସ୍ଥ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଅନେନାଃ। ପୃଥୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନେନସ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଟରାଶ୍ୱ। ବିଷ୍ଟରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚାମ୍ଦ୍ର ଯୁବନାଶ୍ୱ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶାୱସ୍ତ, ଯିଏ ଶାୱସ୍ତୀ ନଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଶାୱସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁବଳୟାଶ୍ୱ। କୁବଳୟାଶ୍ୱ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ୨୧ ହଜାର ପୁଅ ନେଇ, ମହାର୍ଷି ଉଡ଼କଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଅସୁରକୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ "ଦୁନ୍ଧୁମାର" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ, ଦୁନ୍ଧୁର ଶ୍ୱାସର ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦହିଗଲେ। କେବଳ ତିନିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ କପିଳାଶ୍ୱ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କୁ ହର୍ୟାଶ୍ୱ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିକୁମ୍ଭ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅମିତାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ କୃଶାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସେନଜିତ୍, ତାଙ୍କୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ ନାମକ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହି ଯୁବନାଶ୍ୱ ସନ୍ତାନହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦୟାଳୁ ମୁନିମାନେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ, ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଭରା ଘଡ଼ାକୁ ବେଦିରେ ରଖି, ସେମାନେ ଶୋଇଯିବାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଅତି ତିଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ରାଜା ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମୁନିମାନେ ଶୁଅଥିବାରୁ ଜଗାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଏହି ଘଡ଼ାରୁ ଜଳ ପିଇଲେ, ଯାହାର ମହିମା ଅପାର ଥିଲା। ପରେ, ମୁନିମାନେ ଜାଗି ଦେଖିଲେ ଘଡ଼ାର ଜଳ ଶେଷ। ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ଜଳ କିଏ ପିଇଛି?" ଏଠି, ରାଜା ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଭାର୍ୟା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ ବୋଲି କହାଗଲା। ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଜାଣି ଏହି ଜଳ ପିଇଥିଲି।" ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ, ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଗର୍ଭ ବିକାଶ ପାଇଲା ଓ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବଢ଼ିଲା। ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ଦହିଁ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ରାଜାଙ୍କ ପେଟ ଭେଦି ବାହାରିଲା। ଏହାରେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ମୁନିମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ଶିଶୁକୁ କ’ଣ ନାମ ଦେବା ଉଚିତ୍?