ଏହି କଥା ଏକ ପାଠ ଦେଉଛି ଯେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ତିନିପ୍ରକାର ପଥକୁ ଛାଡି ଦୂଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଦୂରତା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କରାଯାଏ, ତା'ପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ପିତୃମାନେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବର କଥା ଆସେ—ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଶତଧନୁ। ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଥିଲେ ଶୈବ୍ୟା, ଯିଏ ଅତିଥିସେବା ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଶୈବ୍ୟା ଏକ ସତୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏକାଗ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୟାଳୁ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ବିନୟ ରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଦିଦେବ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିୟମିତ ହୋମ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ, ଦାନ, ଉପବାସ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଦିନ ଓ ରାତି ସେମାନେ ଉପାସନାରେ ଏକାଗ୍ର ରହୁଥିଲେ, ମନ ଅନ୍ୟ କଉଁଠି ନ ଯାଉଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ଶତଧନୁ ଓ ଶୈବ୍ୟା ଦୁଇଜଣେ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, କାର୍ତିକ ମାସର ଉପବାସରେ, ନଦୀରୁ ବାହାରିବା ପରେ, ଏକ ଅସ୍ତିକ ନୁହଁ ଲୋକକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କର ମିତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ଏହି ଆଦରରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୈବ୍ୟା, ନିଷ୍ଠା ରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଉପବାସରେ ଥିଲେ ଓ କଥା ହେଲେ ନାହିଁ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମିଳି, ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା ଓ ବିଧିବେଧ କରିଥିଲେ। ସମୟ କେତେକ ପରେ, ରାଜା ସପତ୍ରଜିତ ଚଲିଗଲେ, ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏକ ଅପରାଧ ଘଟିଲା—ଉପବାସ ରାଜା ଅସ୍ତିକ ନୁହଁ ଲୋକ ସହିତ କଥା କରିଥିଲେ। ଏହି ଅପରାଧର ଫଳରେ ରାଜା ଶତଧନୁ କୁକୁର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୈବ୍ୟା, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମପରାୟଣ କନ୍ୟା, ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୈବ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିବାହ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ରୋକିଦେଲେ। ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ପୁରୁଷ କୁକୁର ରୂପରେ ଦେଖି, ବିଦିଶା ନଗରକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଶୈବ୍ୟା ନିଜ ପୁରୁଷକୁ, ଏବେ କୁକୁର ରୂପରେ, ଆଦର ସହିତ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ସେ କୁକୁର ରୂପରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଓ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଶୈବ୍ୟାଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ କଲା; ସେ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ପୁରୁଷକୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ମୃଦୁ ବ୍ୟବହାରକୁ ସ୍ମରଣ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କୁକୁର ଗର୍ଭରେ ଆସିଛ। ଅସ୍ତିକ ନୁହଁ ଲୋକ ସହିତ କଥା କରି ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ପାଇଛ। ତୁମେ ଏହା ସ୍ମରଣ କରୁନାହାଁ କି?” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେବା ପରେ, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇଲେ। ତା'ପରେ ଦୁଃଖ ଭରା ମନରେ, ସେ ନଗର ଛାଡି ଅରଣ୍ୟରେ ଯାଇ, ଜ଼ାକାଲ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ପରେ, ଶୈବ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଜ଼ାକାଲ ରୂପରେ ଚିହ୍ନିଲେ, କୋଲହଳ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, ତୁମେ କୁକୁର ରୂପରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ କହିଥିଲି, ତୁମର ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତିକ ନୁହଁ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅପରାଧ ସ୍ମରଣ କର।” ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ରାଜା କିଛି ସମୟ ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବେ ଉଲ୍ଲୁ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୈବ୍ୟା, ଦୋଷରହିତ, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ପୁରୁଷକୁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ମନେ ପକାଇଲେ—“ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମେ ଉଲ୍ଲୁ ନୁହଁ, ତୁମେ ରାଜା ଶତଧନୁ। କୁକୁର ହୋଇ ଜ଼ାକାଲ ହେଲ, ଏବେ ଉଲ୍ଲୁ ହେଲ।” ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେ ଉଲ୍ଲୁ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଆତ୍ମା ଗୃଧ୍ର ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଶୈବ୍ୟା ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ଗୃଧ୍ର ରୂପରେ ଆତ୍ମା ଅନୁଭବ କରୁଛ। ଅସ୍ତିକ ନୁହଁ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୃଧ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇଛ।” ତା'ପରେ, ତୁରନ୍ତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ, ସେ କାକ ରୂପରେ ଆସିଲେ; ଶୈବ୍ୟା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ପୁରୁଷକୁ କହିଲେ—“ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି, କାକ ରୂପରେ।” ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, କାକ ରୂପରେ ରାଜା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମୟୂର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୈବ୍ୟା ମୟୂରୀ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଯାଇ, ଏହି ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ। ଏହା ପରେ, ରାଜା ଜନକ ଏକ ବୃହତ୍ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତା'ର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ନାନରେ ଶତଧନୁଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ। ଏଠାରେ, ଶୈବ୍ୟା ଏବଂ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏହି ଜନ୍ମ ଅନୁଯାୟୀ କୁକୁର, ଜ଼ାକାଲ ଓ ଆଦି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେବାର କଥା ମନେ ପକାଇଲେ। ଏହି ଦିନ ଅନୁସାରେ, ଶତଧନୁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଉନ୍ମତ୍ତ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଆୟୋଜନ କଲେ। ସ୍ୱୟଂବରରେ, ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କଲେ; ଏବଂ ପୁନି, ଏହି ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠା ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବରେ ସେବା କଲେ।