ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏହିପରି କଥା ଆସିଛି—ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ବର୍ଷକୁ ଏକଥର ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶୁଚି ମନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ ସଦା ବିରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଅଶୁଚି ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୋଶାକକୁ ଛୁଆଁଥିବା ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚିତା ଲାଗିଯାଏ, ଏବଂ ଯିଏ ପାପକର୍ମ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ। ଯଦି ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ପ୍ରେତମାନେ ତାଙ୍କ ଘରୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ ନ ପାଇ ବାହାରିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଦେହ ଓ ଘର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚିତ ହୋଇଥାଏ, ସେମାନେ ବାଡ଼ି ଉପକରଣ ଓ ଫର୍ନିଚର ସହ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ମାନ୍ୟତା କିମ୍ବା ହସିଲେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯଦି କେହି ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ଖାଏ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ବସିବା କିମ୍ବା ଏକେଇ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଯାଏ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ପିତୃ, ପ୍ରେତ ଓ ଅତିଥିମାନେ ଆଦିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାପୀ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅଧମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଲେ, ସେମାନେ ‘ଅଶୁଚି’ ମନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କ୍ଷତି ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃ, ପ୍ରେତ ଓ ଅତିଥିମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏହି କାରଣରେ, ଜେଉଁମାନେ ତିନିପ୍ରକାର ବେଦମାର୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଶୁଚିତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥା, ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅବଶ୍ୟ ବିରତ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପିତା-ପୁରୁଷମାନେକୁ ନିବେଦନ ଦିଆଯାଏ, ଯଦି ଅଶୁଚି ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେହି କ୍ରିୟା ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପୁରାତନକାଳରେ ଘଟିଥିଲା—ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ଖ୍ୟାତିନାମା କିଂ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶତଧନୁ। ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଥିଲେ ଶୈବ୍ୟା, ଯିଏ ଅତିଥି ସେବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ। ଶୈବ୍ୟା ଏକ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର, ସତ୍ୟ, ଶୁଚିତା ଓ କରୁଣାର ଧାମ ଥିଲେ; ନମ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ଏହି ଦମ୍ପତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ। ନିୟମିତ ହୋମ, ଜପ, ଦାନ, ଉପବାସ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଦିନ ଓ ରାତି ଉପାସନାରେ ଏମିତି ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଭାଗିପାରୁନଥିଲା। ଏକଥର, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଉପବାସରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଦମ୍ପତି ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ବାହାରୁଥିଲେ, ଏବେ ଏକ ନାସ୍ତିକ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ଏହି ଦେଖାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶୈବ୍ୟା ନିଜ ବ୍ରତ ରକ୍ଷା କରି ଚୁପ ରହିଲେ; ଉପବାସରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଦମ୍ପତି ଏକାଠି ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା ଓ ବିଧିବତ୍ କ୍ରିୟା କଲେ। ଏହିପରି କେତେକ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ସପତ୍ରଜିତ୍ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସହ ସତୀ ହୋଇ ଚିତାରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠାରେ ଉପବାସୀ ରାଜା ନାସ୍ତିକଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ସେ କୁକୁର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୈବ୍ୟା, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହାକୁ ବାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ପତିକୁ କୁକୁର ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବିଦିଶା ନଗରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ପତିକୁ କୁକୁର ରୂପରେ ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ସେ ମଧୁର ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରି, ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରି, ଅନେକ ପ୍ରଶଂସାସୂଚକ କଥା କହିଲେ। ଏହା ଦେଖି କନ୍ୟା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ନମ୍ରତାରେ ନମି ନିଜ ପତିକୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ତୁମ ଶିଳ୍ପ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ସ୍ମରଣ କର; ଏହି କୁକୁର ଯୋନିରେ ଆସି ଏମିତି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ। ତୁମେ ନାସ୍ତିକଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ଅବନତ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଛ; ଏହି କଥା ମନେ ପକାଅ ନାହିଁ କି?” ସେଠାରେ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଗର ଛାଡ଼ି ମରୁଭୂମିରେ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିଆଳ ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷ ପରେ, ଶୈବ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଶିଆଳ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ କୋଳାହଳ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶିଆଳ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ନିଜ ପତିକୁ ଦେଖି ରାଜକନ୍ୟା କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, କୁକୁର ଯୋନିରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତୁମ ପୂର୍ବ କର୍ମ ଓ ନାସ୍ତିକ ସଂସ୍ପର୍ଶ ସ୍ମରଣ କର।" ପୁଣି ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ତଥ୍ୟ ବୁଝି, ରାଜା କିଛି ସମୟ ପରେ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମ ଓଲା ରୂପରେ ହେଲା; ଶୈବ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦୋଷ ନଥିବା ଦେଖି, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଓ ପୁଣି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ କର୍ମ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ—"ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଓଲା ନୁହଁ, ତୁମେ ଶତଧନୁ ରାଜା; କୁକୁର ଥିଲ, ପରେ ଶିଆଳ, ଏବେ ଓଲା ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।