ଏହି ଉତ୍କଳିତ ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ, ଅବିନାଶୀ, ଅଜନ୍ମା, ଚିରଯୁବା, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଦେବଦେବ, ଶ୍ରୀହରି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧରି, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଦ୍ୱିପଦ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଭୟ ଦେବତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ବିନୟରେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ! ଦୟା କର, ଆମେ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆମେ ରକ୍ଷା କର। ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ବିଦି ଅଂଶ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛି, ହ୍ରଦ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇଛି, ହେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ! ଆମେ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତୁମର ଅଂଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବିଶ୍ୱକୁ ଭିନ୍ନ ଦେଖୁ। ଆମେ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଛୁ, ତପସ୍ୟା ରେ ନିବେଶିତ, ତଥାପି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ କରିପାରୁନାହିଁ। ହେ ଅପରିମେୟ, ଆମେ ଏହି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଦିଅ।" ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଶରୀରରୁ ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମାୟା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବ, ତେବେ ସେମାନେ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ ଏବଂ ନାଶର ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ରକ୍ଷାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିବି, ଏହାର ଅବରୋଧକ—ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଯାହା ଥିବେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ, ସେମାନେ ନାଶର ଯୋଗ୍ୟ। ତେଣୁ ଭୟ କରନି; ଏହି ମାୟା ତୁମେ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଇଛାରେ ନେଉ, ଦେବମାନେ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଗଲେ। ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା। ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଯାଇ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ନର୍ମଦା ତୀରରେ ତପସ୍ୟାକୁ ଲଗିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ, ନଗ୍ନ, ମୁଣ୍ଡ ମଣ୍ଡିଆ, ମୟୂର ପାଖ ଧରି, ମୃଦୁ କଥାରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାୟକ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଚାହୁଛ କି?’ ଦୈତ୍ୟମାନେ କହିଲେ, ‘ଆମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପରଲୋକର ଫଳ ପାଇଁ ଚାହୁଛୁ। କିମ୍ବା ଏହା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଛ କି?’ ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି କହିଲେ, ‘ଯଦି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଛ, ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କର। ଏହି ଧର୍ମ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର, ଏହା ପାଇଁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଧର୍ମ ମୁକ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠି ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ତୁମେ ସ୍ବର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ। ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଧର୍ମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।’ ଏପରି ଅନେକ ତର୍କ ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବେଦମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ କରିଲେ। ‘ଏହି ଧର୍ମ, ଏହା ଅଧର୍ମ; ଏହା ତଥ୍ୟ, ଏହା ଅତଥ୍ୟ—ଏପରି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ମାର୍ଗ ନୁହେଁ; ଏପରି ମାର୍ଗରେ ମୁକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କରନି।’ ‘ଏହି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ, ତଥା ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା କର୍ମ, ତଥା ଏହା ଅକର୍ମ—ଏଠି କିଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ନାହିଁ। ନଗ୍ନମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଏକ, ଅନେକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ।’ ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନିଶ୍ଚିତ ତର୍କ ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଏହି ମହାଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିଥିବାରୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଗଲେ। ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ଦୈତ୍ୟମାନେ ତିନି ବେଦର ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପରି ହୋଇଗଲି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଜାଗୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାହାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ—ଅତି କମ୍ ସମୟରେ, ଅଧିକାଂଶ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତିନି ବେଦର ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପୁନଃ, ଲାଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଅଜୟ ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ, ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—‘ଯଦି ତୁମର ଇଛା ସ୍ବର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ତେବେ ପଶୁ ବଳି ଭଳି ଅପଧର୍ମ ଚାଲିଲା। ଶୁଣିବାକୁ ତୟାର ହୁଅ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହାକୁ ଭଲଭାବରେ ବୁଝ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏକ ସ୍ଥିର ଆଧାର ବିହିନ୍ନ, ମିଥ୍ୟା ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ଲିନ୍; ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ, ଏହା ସଂସାର ଭୟରେ ଭୂମିକା କରୁଛି।’ ଏପରି ପ୍ରଚାର କରି—‘ବୁଝ, ଜାଗୃତ ହୁଅ, ଏପରି ବୁଝ’—ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଜନ୍ମା ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ତର୍କ ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ; ଯେପରି କହିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ—ମୈଭେୟ, ଏପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବେଦ ଏବଂ ସ୍ମୃତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଅନେକ ପ୍ରକାର ମିଥ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ଅତି କମ୍ ସମୟରେ, ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱିଷ୍ଟିର ପ୍ରଭାବରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ତିନି ବେଦର ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କିଛି ଦୈତ୍ୟ ବେଦକୁ ଅପମାନ କଲେ, କିଛି ଦେବତାଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ଓ ଦ୍ୱିଜ କୁଳକୁ ଉପହାସ କଲେ। ଏପରି ଅନୁଚିନ୍ତିତ ଉକ୍ତି ଧର୍ମକୁ ନିର୍ବଳ କରେ; ଅଗ୍ନିରେ ଅନ୍ନ ଦାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହିବା ଶିଶୁତ୍ୱ। ଯଦି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାହା ଉପଭୋଗ କରେ, ତେବେ ଜ୍ୱାଳି ଦେଇଥିବା କାଠର ପତ୍ର ଖାଇଥିବା ପଶୁ ମଧ୍ୟ ଦେବତାତ୍ୱ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ବଳି ଦ୍ୱାରା ସ୍ବର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ, ତେବେ ବଳିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପିତା ଶୁଇଲେ, ସେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ କି?