ପରାଶର ମୁନି ମହାରାଜ ସଗରଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ନାମ ଦେବାରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ନାମ ଅର୍ଥହୀନ, ଅଶୁଭ, କଠୋର ଶବ୍ଦ ଥିବା, କିମ୍ବା ଅପାୟକାରୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନିନ୍ଦାରହିତ ହେବା ଦରକାର। ତଦୁପରି, ଏହି ନାମ ବହୁତ ଲମ୍ବା କିମ୍ବା ଅତି ଛୋଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି କଠିନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବା ହେବା ଦରକାର, ଏବଂ ପ୍ରଣବ ଶବ୍ଦରୁ ଏକ ଅକ୍ଷର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ, ନିୟମାନୁସାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ହୋଇଯିବା ପରେ, ଶିଷ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଗୃହରେ ନିୟମାନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ ଅर्जନ କରିବା ଦରକାର। ଶିକ୍ଷା ଅर्जନ କରି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଆଶା ରହିଛି, ସେ ଜଣେ ଜଣା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରି ଏକ ନିର୍ଯାତି ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବା। କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଏକ ଵନବାସୀ କିମ୍ବା ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇପାରିବା; ପୂର୍ବ ନିଶ୍ଚୟ ଯାହା ଥିଲା, ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କ ଆୟୁର ତୃତୀୟ ଭାଗ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଣାର କେଶ ଅତି କମ୍ କିମ୍ବା ଅତି ବେଶି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ଚମଡ଼ ଅତି କଳା କିମ୍ବା ପିତା ରଙ୍ଗର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଏମିତି ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଅତି ବେଶି କିମ୍ବା ଅତି କମ୍, ଅଶୁଚି, ଅତି ବେଶି କେଶ ଥିବା, ମିଶ୍ର ଜାତିରୁ ଜନ୍ମିତ, କିମ୍ବା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣା, କଠୋର କଥା କହୁଥିବା, ଜନ୍ମ ଦିନରୁ ବିକୃତ, ପୁଅର ମା, ଦାଡ଼ି ଥିବା କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ରୂପ ଥିବା, ମାନ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, କଠୋର କିମ୍ବା ଖରା ଶବ୍ଦର କଣ୍ଠ ଥିବା, ଅତି ପତଳା କିମ୍ବା କାଉ କଣ୍ଠ ଥିବା, ଅତି ନିକଟ କିମ୍ବା ଅତି ଗୋଲା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅତି କେଶ ଥିବା ଶିନ୍, ଅତି ଦ୍ରୁଢ଼ ଗୁଡ଼ିକୁ ଥିବା, ଅତି ଖାଲି ଗାଲ୍, ଅତି ହସୁଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅତି ଖରା ଚମଡ଼, ଉପର ଭାଗରେ ପାଟି ରଙ୍ଗ ଆଖି, ଅତି ଦ୍ରୁଢ଼ ହାତ ପା ଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅତି ଛୋଟ କିମ୍ବା ଅତି ଲମ୍ବା, ଏକାଠି ଭୌହ୍, ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଦାନ୍ତ, ବିକୃତ ମୁଖ ଥିବା ଜଣାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେ ମାନ୍ୟ ଦିନରୁ ମା ଦିଗରେ ପଞ୍ଚମ ପ୍ରଜା ଓ ପିତା ଦିଗରେ ସପ୍ତମ ପ୍ରଜା ଜଣାକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ, ଆସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ପୈଶାଚ — ଏହି ଆଠ ପ୍ରକାର ବିବାହ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମହାମୁନିମାନେ ନିଜ କୁଳ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ବିବାହ ପ୍ରକାର କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଚାରିଟିକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏକ ଧର୍ମାନୁସାରୀ ଜଣା ପାଇଁ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ମିଳନ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଉଚିତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ସଗରଙ୍କୁ ଅୌର୍ବ ମୁନି କହିଥିଲେ, ଏହା ପରାଶର ମୁନି ମାଇତ୍ରେୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରି କିଏ ଉତ୍ତମତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିନଥାଏ? ମାଇତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — ମହାମୁନି, ଛଅ ନସ୍ତିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ଉଦାକ୍ୟା ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ନାଗ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କିଏ ନାଗ୍ର? ତାଙ୍କର ଆଚରଣ କଣ? କିପରି ଜଣେ ନାଗ୍ର ଉପାଧି ପାଇଥାଏ? ଆପଣ ଏହି ବିଷୟର ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ପରାଶର କହିଲେ — ଯେଉଁ ତିନି ଵର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ, ମୂଢ଼ତାରେ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ, ସେ ନାଗ୍ର ହେବା ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ ଗଣାଯାଏ। ତିନି ବେଦ ସମସ୍ତ ଵର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷା ଅଟୁଟ; ଯେଉଁଠି ଏହି ବେଦ ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସେ ନାଗ୍ର ହୋଇଯାଏ — ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରଶ୍ନ ବିଷୟରେ ଆମ ପୂର୍ବଜ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଏହିପରି — ଏକ ଦିନ ଦେବତା ଓ ଦାସୁରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ହ୍ରାଦା ନେତୃତ୍ୱରେ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦୁଗ୍ଧ ସାଗରର ଉତ୍ତର ତଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଏକ ସ୍ତୁତି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ — ଆଜି ଭଗବାନ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିବେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ; ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାରେ ଲୟ ହୁଏ — ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କିଏ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ତଥାପି, ଆମର ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଯେଉଁପରି ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିପାରିବା। ଆପଣ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ; ଆପଣ ଅନ୍ତଃକରଣ, ପ୍ରକୃତି ଓ ସେହିପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପରମ ଆତ୍ମା। ହେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କ ଏକ ରୂପ ମୂଳ ଏବଂ ଅମୂଳ ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଗଠିତ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ରୂପ ଆପଣଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଉପକାର ପାଇଁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲା — ସେହି ବ୍ରହ୍ମ ରୂପକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ, ସୋମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ରୂପେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛନ୍ତି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରୁ।