ଏକ ସମୟରେ, ମୁକ୍ତିପଥରେ ଚାଲିଥିବା, ପରିଶୁଦ୍ଧ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ମଳ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଏପରି ଥିଲା, ଯେପରି ଇଂଧନ ବିନା ଜ୍ୱାଳା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସେଉଁଠି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସଗର ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଓ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର କର୍ମ ଆପଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛନ୍ତି; ଏବେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ମାନବର କର୍ମ, ତାହାର ନିୟତ, ନିମିତ୍ତିକ ଓ ଏଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବୃଗୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଦୟାକରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଔର୍ବ ଋଷି କହିଲେ: “ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ଆପଣ କରିଛନ୍ତି, ନିୟତ ଓ ନିମିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ, ମୁଁ ଏହା ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଆପଣ ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲା ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବଦିଗରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରମାଣେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଦହି, ଯବ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମିଶାଇ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ନନ୍ଦି ଦିଗରେ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଇବା ଉଚିତ। ଅଥବା, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିଧିରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାବୃତ୍ତିରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ବି କରିବା ଉଚିତ। ଦଶମ ଦିନରେ, ପିତା ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତୟା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ଓ ମାନବ ପ୍ରତୟା ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୋଇଥିବା ନାମ ଦେଇ, ‘ଶର୍ମା’, ‘ବର୍ମା’ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତୟା ସଂଯୋଜନ କରି ନାମ ଦେବା ଉଚିତ। ‘ଶର୍ମା’ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ, ‘ବର୍ମା’ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ସେବା ସୂଚକ ନାମ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ। ନାମ ଅର୍ଥହୀନ, ଅଶୁଭ, କଠୋର ଶବ୍ଦ, କିମ୍ବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନାମ ଶୁଭ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିନ୍ଦାହୀନ ହେଉ ଉଚିତ। ନାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଲମ୍ବା କିମ୍ବା ଛୋଟ ହେଉ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅତି କଠିନ ଅକ୍ଷର ନାହିଁ ହେଉ ଉଚିତ; ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସହଜ ଓ ପ୍ରଣବ ଅକ୍ଷର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଉ ଉଚିତ। ସଂସ୍କାର ପରେ, ଶିକ୍ଷା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଗୃହରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରି, ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଯଦି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଚାହେଁ, ରାଜା, ତେବେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା, ପୂର୍ବ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁସାରେ, କିଛି ସମୟ ପ୍ରବୃତ୍ତି ରହି, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଅଥବା, ନିଜ ଏଛା ଅନୁସାରେ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେବା ଉଚିତ; ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚୟ କରାଯାଇଛି, ରାଜା, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବିବାହ ପାଇଁ, ଏକ ପୁରୁଷ ନିଜ ବୟସର ତୃତୀୟାଂଶ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ବୟସ ଥିବା ବିବାହ ଯୋଗ୍ୟା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନାରୀକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଅତି କମ୍ କିମ୍ବା ଅତି ବେଶି ନୁହେଁ, ଚାଲି ଅତି କଳା କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ହେଉ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଂଗ ଅତି ବେଶି କିମ୍ବା ଅତି କମ୍, ଅଶୁଧ୍ଧ, ଅତି କେଶୀ, ମିଶ୍ର ବର୍ଣ୍ଣର, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତା ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁଷ୍ଟ, କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଥିବା, ଜନ୍ମ ଦେଖି ଅପଙ୍ଗ, ପୁଅ ମା, ଦାଢ଼ି ଥିବା, ପୁରୁଷ ଅଙ୍ଗ, ପୁରୁଷ ଦେଖା ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅତି କଠୋର କିମ୍ବା ଖରା ଶବ୍ଦ, ଅତି କମ୍ କିମ୍ବା କାଉଁ କିମ୍ବା କାକ ଭଳି ଶବ୍ଦ, ଅତି ନିକଟ କିମ୍ବା ଗୋଲା ଚକ୍ଷୁ, ଅତି କେଶୀ ପିଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ ଗୁଡ଼ି, ତଳ ଗାଳ, ଅତି ହସିଥିବା, ଅତି ଖରା ଚର୍ମ, ପାରା ଭଳି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ମୋଟା ହାତ ଓ ପାଦ, ଅତି ଚୋଟ କିମ୍ବା ଲମ୍ବା, ଗାଢ଼ ଭୌ, ଅତି ଦୂର ଦାନ୍ତ, ଅସମ ମୁଁ—ଏହି ପ୍ରକୃତି ନାରୀକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେ ମାତୃପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମ ପିଢ଼ି ଓ ପିତୃପକ୍ଷର ସପ୍ତମ ପିଢ଼ି ମାନ୍ୟା ମେଧାବୀ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ବିବାହର ଆଠ ଧରଣ: ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ଆସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ପୈଶାଚ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ବିବାହ ପ୍ରକାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁସାରେ ବିବାହ କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରକାର ଟାଳିବା ଉଚିତ। ଏପରି, ଏକା ଧର୍ମାନୁସାରୀ ପତ୍ନୀ ମିଳିଗଲାପରେ, ଏକାଠି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏକତ୍ୱ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପରେ, ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ: “ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଔର୍ବ ଋଷି ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛି; ଏହି ଆଚରଣ ଅନୁସରିଲେ କିଏ ଉତ୍ତମତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହିଁ?” ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଛଅ ଅସ୍ତିକ ଦର୍ଶନ ଓ ଉଦାକ୍ୟ ଆଦି ବିଷୟରେ ଜାଣିଛି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନାଗ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। କିଏ ନାଗ୍ର? ତାଙ୍କର ଆଚରଣ କଣ? କିପରି ଏକ ପୁରୁଷ ନାଗ୍ର ଉପାଧି ପାଏ? ଆପଣ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପରାଶର କହିଲେ: “ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ମୋହବଶତଃ ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ବେଦ ନିୟମକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଯଦିଓ ସେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର, ସେ ନାଗ୍ର ଏବଂ ପାପୀ ଗଣାଯାଏ। ତିନି ବେଦ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷା; ଯେଉଁଠି ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ନାଗ୍ର ହେଉଥାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଉତ୍ତର ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆମ ପୂର୍ବଜ ଜ୍ଞାନୀ ବସିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସେଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଏପରି ଯେଉଁପରି ଆପଣ ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି। ଏକ ସମୟ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବମାନେ ହ୍ରାଦ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ନେତୃତ୍ୱରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।