ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଲା। ତାଙ୍କୁ ଜୀବନର ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ଓ ଚାରିଟି ଵର୍ଣ୍ଣର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। ବିପ୍ର ଅଉର୍ବ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଆଶ୍ରମରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଟି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର। ଶିକ୍ଷକ ଉଠିଲେ ଶିଷ୍ୟ ଉଠିବା, ଶିକ୍ଷକ ଯାଇଲେ ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଶିକ୍ଷକ ବସିଲେ ଶିଷ୍ୟ ତଳେ ବସିବା, ଏବଂ କେବେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଶିଷ୍ୟ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ବେଦ ପାଠ କରିବା; ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଲେ ଅନ୍ନ ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା। ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କଲେ ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା; ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାସମୟରେ ଜଳ, କାଠ, ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଆଣିଦେବା। ବେଦ ଶିଖି ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ ହେଇ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ, ଶିଷ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ଋଣ ପୂରଣ କରି। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ଜନ୍ମାନ୍ତର ଏକ ପତ୍ନୀ ଓ ନିଜ କ୍ରମରେ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରି, ଗୃହସ୍ଥ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମାନେ ପୂରା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ହୋମ, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ, ବେଦ ପାଇଁ ଅଧ୍ୟୟନ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିବେଦନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦେଖାଇବା; ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଯେଉଁଠି ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ସନ୍ୟାସୀ ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବେଦ ପାଠ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଏବଂ ଜଗତ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଘର ନାହିଁ, ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଠି ରହନ୍ତି—ଗୃହସ୍ଥ ଏମାନେ ପାଇଁ ଆଧାର ଓ ଉତ୍ସ। ଏମାନେ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ମିଠା ଭାଷାରେ କଥା ହେବା, ସ୍ବାଗତ କରିବା ଓ ଉପହାର ଦେବା; ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଅତିଥି ସ୍ୱପ୍ନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ତାଙ୍କର ପାପ ନେଇ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଦେଇଥାନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଅସମ୍ମାନ, ଅଭିମାନ, ପ୍ରତିକୃତି, କ୍ଷୁଦ୍ରତା, କ୍ଷତି, ଓ କଠୋରତା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ପୁଅମାନେ ପାଖରେ ଦେଇ, ଏକା ଅଥବା ପତ୍ନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଅରଣ୍ୟରେ ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ଦାଡ଼ି ରଖି, ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ସେ ଋଷି ହେବା ଉଚିତ ଓ ସମସ୍ତ ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଆତିଥ୍ୟ କରିବା। ତାଙ୍କର ଉପର ଓ ତଳ ପୋଶାକ ଚର୍ମ, ଚାଳ, କିମ୍ବା ଘାସରୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ହୋମ, ଅତିଥିମାନେ ପାଇଁ ଆତିଥ୍ୟ, ଦାନ ଓ ନିବେଦନ ଦେବା ଉଚିତ। ଅରଣ୍ୟ ତେଲ ଦେହରେ ଲଗାଇବା, ତପସ୍ୟା କରିବା, ଉଷ୍ଣତା, ଶୀତ ଓ ଅନ୍ୟ ବିପରୀତ ଦୁଃଖ ସହିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମିତ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତାଙ୍କ ଦୋଷକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଗ୍ଧ କରି, ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମ—ସନ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ଘୋଷଣା କରିଥାନ୍ତି। ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଶୁଣିବାକୁ ରାଜା ଅଗ୍ରହ କଲେ। ପୁଅ, ପରିବାର, ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ଚତୁର୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସମଭାବ ରଖି, ମିଳିତ ମନ ରଖିବା ଉଚିତ। ଶଦ୍, ମନ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଏକ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ରାତି, ଏକ ନଗରରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ରହି, ଏପରି ରହିବା ଉଚିତ ଯେଉଁଠି ନା ଆସକ୍ତି ନା ଦ୍ୱେଷ ହୁଏ। ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ନ କରି ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇବା, ଏବଂ ଯଥାସମୟରେ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ଘରମାନେ ଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ନେବା। ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ମୋହ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରି, ସନ୍ୟାସୀ ନିର୍ମମତ୍ବ ହେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଋଷି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇ ଏହିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଠାରୁ ଭୟ ପାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସନ୍ୟାସୀ ଦେହରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ନିଜ ମୁଁହରେ ହୋମ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ନିବେଦନ କରି, ସେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ଅଗ୍ନି ଉପରେ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମୋକ୍ଷ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖି, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ସାଗର ରାଜା ଅଉର୍ବକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଓ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା କ୍ରିୟା ଓ ବିଧି ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବ୍ରହ୍ମ, ନିୟତ, ଓ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ବକ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ମତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ଅଉର୍ବ କହିଲେ: "ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ଏହି ବିଧି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ।