ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—"ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ ମହାନ ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ଅଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ପାତାଳର ଅନେକ ପଥ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସପ୍ତ ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତଥା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ଥୂଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଥାନ୍ତି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନାହିଁ ଏମିତି କୌଣସି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଯେତେକି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଭୋଗନ୍ତି। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି ତଳି ପଡ଼ିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନାନା ଯୋନିରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି—ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, "ଏହି ଯମର ଅଧୀନ ହେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ କିଏ? ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ ହେବେ ନାହିଁ?" ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, "ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କେବଳ ତୁମେ ନୁହେଁ, ପୂର୍ବେ ମହାପୁରୁଷ ନକୁଳ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେତିବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।" ଭୀଷ୍ମ କହିଥିଲେ, "ମୋର ବନ୍ଧୁ କାଳିଙ୍ଗକ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଘଟୁଛି ଏବଂ ଘଟିବ, ସେ ସବୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ସେ କଥା ସବୁ ସତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ମୁଁ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ସେ ଯାହା କହିଲେ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନଥିଲା। ଏକଥା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, 'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଣିଷ ଯମର ଅଧୀନ ହୁଏ ନାହିଁ?' ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ।" "ଏହି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଯମ ଓ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂବାଦ ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଯମ ତାଙ୍କର ଦୂତଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି କହିଥିଲେ, 'ଯେଉଁମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଡ଼ି ଚାଲ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ନୁହେଁ।' 'ମୁଁ ଯମ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେଉଁ ମୋତେ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅମଙ୍ଗଳର ନିମିତ୍ତ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ହରି ଓ ତାଙ୍କ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧୀନ, ସ୍୵ାଧୀନ ନୁହେଁ—ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।' 'ଯେପରି ତମ୍ର, ମୁକୁଟ, କୁଣ୍ଡଳ ଆଦି ରୂପେ ଗଢ଼ା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ତମ୍ର ହେବାରୁ ଏକ, ସେପରି ହରି ଦେବତା, ପଶୁ, ମଣିଷ ଆଦି ନାନା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।' 'ଯେପରି ମାଟି, ପାଣି, ଅଣୁ ଶେଷରେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ସେପରି ଦେବତା, ପଶୁ, ମଣିଷ ଆଦି ଶେଷରେ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ରେ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।' 'ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ପଦପଦ୍ମକୁ ନିଜର ସର୍ବସ୍ୱ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଘୃତ ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଲୟ ହୁଏ, ସେପରି ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି।' ଏହି ଯମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ତାଙ୍କର ଦୂତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ହରିଭକ୍ତଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ କଣ?' ଯମଙ୍କ ଦୂତ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଭକ୍ତି, ସେପରି ଫଳ।' 'ଯିଏ ନିଜ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ, ମନ ମିତ୍ର ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ସମ, ଚୋରି କିମ୍ବା ହତ୍ୟା କରେ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ—ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ।' 'ଯିଏ କଳିୟୁଗର ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ନୁହେଁ, ମନ ମାୟାରେ ଦୂଷିତ ନୁହେଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି—ସେ ନିତ୍ୟ ହରିଭକ୍ତ।' 'ଅନ୍ୟର ଧନକୁ, ସେ ହେଉ ତ ସ୍୵ର୍ଣ୍ଣ, ଗଛ ପାଲା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ଚରଣରେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି—ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ।' 'ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରବାଳ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ଇର୍ଷ୍ୟା ଆଦି ଦୋଷ କେଉଁଠି? ଯେପରି ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିର ଉଷ୍ମା ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।' 'ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ବନ୍ଧୁ, ମଧୁର ଓ ଉପକାରୀ ଭାଷା କଥା କହନ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ଚାଳାକି ନାହିଁ—ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାସୁଦେବ ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ।' 'ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ମୃଦୁମୟ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ ବିରାଜିଥାଏ। ପୃଥିବୀ ଯଦିଓ ବାହ୍ୟରେ ରୂଚିକର ନୁହେଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ।' 'ଏହି ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ, ନିୟମ ନ ମାନିବା, ଅନିର୍ମଳ ହୃଦୟ, ଅହଂକାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଭର୍ତ୍ତି, ଅଚଞ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ି ଚାଲ।' 'ଯଦି ଆଦି ହରି, ଶଂଖ ଓ ଗଦାଧାରୀ, ହୃଦୟରେ ବିରାଜିଥାନ୍ତି, ପାପ କେମିତି ରହିପାରିବ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଅନ୍ଧକାର ଯେପରି ରହିପାରେ ନାହିଁ।' 'ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରେ, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା କରେ, ସବୁବେଳେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହେ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ମନ ଦୂଷିତ—ସେ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।' 'ଅନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଅସହିଷ୍ଣୁ, ନିରନ୍ତର ନିନ୍ଦା କରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କରେ ନାହିଁ—ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବିରାଜି କରନ୍ତି ନାହିଁ।' 'ଯିଏ ନିଜ ପରିବାର, ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ, ପିତାମାତା, ଦାସଦାସୀ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ, ଚିତ୍ତ ଚାଳାକ ଓ ଧନଲୋଭୀ—ସେ ନିଚ ଲୋକ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ।' 'ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ମଦମଗ୍ନ, ଦିନେ ଦିନେ ପାପ କରି ନିଜକୁ ବନ୍ଧନ କରିବାକୁ ଚାହେ—ସେ ପଶୁ ସମ, ବାସୁଦେବ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ।