ଏକ ଦିନ, ବିଶିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ଏହିତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ରୋମହର୍ଷଣ ନାମକ ସୂତକୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ସେହି ସମୟରେ କେବଳ ଏକ ଯଜୁର୍ବେଦ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ବ୍ୟାସ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଲେ। ଏହି ଚାରି ଭାଗରୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପୁରୋହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ପରେ ବ୍ୟାସ ଏହି ବେଦମାନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିଲେ। ଯଜୁର୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୱର୍ୟୁର ପଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ବୃଗ୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋତୃର, ସାମବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଗାତୃର, ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣର ପଦ ଦେଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସ ବୃଗ୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ରକୁ ବୃଗ୍ବେଦ ଭାବେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ରକୁ ଯଜୁର୍ବେଦ ଭାବେ, ଏବଂ ସାମବେଦ ମାନ୍ତ୍ରକୁ ସାମବେଦ ଭାବେ ପୃଥକ କରିଲେ। ଅଥର୍ବବେଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ରାଜସୂୟ ଆଦି ରାଜ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ବେଦ ତରୁ ବ୍ୟାସ ଚାରି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ, ଯାହାରୁ ଚାରି ବେଦର ଶାଖାଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ, ବୃହ୍ମଣ, ପୈଳ ନାମକ ଋଷି ବୃଗ୍ବେଦକୁ ଦୁଇ ଶଂହିତାରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ; ଏକଟି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବାସ୍କଳଙ୍କୁ। ବାସ୍କଳ ଶଂହିତାକୁ ପରେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମଠର, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ପରାଶର—ଏହି ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶାଖା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ତାଙ୍କର ପୁଅ ମାଣ୍ଡୂକାୟଙ୍କୁ ଶଂହିତା ପଠାଇଲେ। ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହି ଶଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ। ପରେ, ସେ ପାଞ୍ଚଟି ଶଂହିତା ରଚନା କରି ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ—ମୁଦୁଗଳ, ଗୋମୁଖ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଳିୟ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଶିଶିର। ଶାକପୂର୍ଣି ତିନି ଶଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଉଜ୍ୱତୁ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କଲେ। କ୍ରୌଞ୍ଚ, ବୈତାଳିକ ଓ ବଳାକ—ଏହି ନିରୁକ୍ତ ରଚିତ କରିଥିବା ବେଦ ଓ ବେଦଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ଅଟି। ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଶାଖାରୁ ଅଧିକ ଉପଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ବାସ୍କଳ ତିନି ଅନ୍ୟ ଶଂହିତା ରଚନା କଲେ। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ କାଳାୟନି, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଏବଂ ତୃତୀୟ କଥାଜବ। ପରାଶର ଏହିପରି କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୈଶଂପାୟନ ଯଜୁର୍ବେଦର ସତେଇ ଶାଖା ରଚନା କଲେ। ସେ ଏହି ଶାଖାଗୁଡିକ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଶାଖା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମରାତ ପୁତ୍ର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ଧର୍ମର ଉପାୟରେ ନିପୁଣ, ନିତ୍ୟ ଗୁରୁସେବାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଏବଂ ମହାମେରୁର ଏହି ସଭାରେ ଆସିବେନି। ସେହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସାତ ଦିନ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗିବ; ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ଋଷିମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ କେବଳ ବୈଶଂପାୟନ ଏହି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ; ସେ ନିଜ ଭଉଣୀର ପୁଅକୁ ଚାଲି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ କୁ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ପ୍ରଶ୍ନ କରନି।" ତେବେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, "ମହାନୁଭାବ, ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ଶକ୍ତି, ମୁଁ ଏକା ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।" ଏହା ଶୁଣି ଗୁରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ମୋରୁ ଯାହା ଶିଖିଛ, ତାହା ଚାଡ଼ିଦିଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିଛ।" "ତୁମେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଶକ୍ତ, ଏହିପରି କହିଛ; ଏମିତି ଶିଷ୍ୟର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।" ତେବେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, "ଭଟ୍ଟୟା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ମୋରୁ ଯାହା ଶିଖିବା ଦରକାର, ସେହି ସବୁ ଶିଖିଛ।" ଏହିପରି କହି, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ ଏବଂ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ବମି କରି ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁନି ଚଳିଗଲେ। ଏହି ମାନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ କିଛି ପକ୍ଷୀ (ଟିଟିରି) ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଏହି ଶାଖା 'ତୈତ୍ତିରୀୟ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଯେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ 'ଚାରକ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଯଜୁର୍ବେଦ ମାନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ: "ସବିତା, ନିର୍ମଳ ତେଜର ଧାରକ, ରିଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମର ତତ୍ତ୍ୱର ଅବତାର; ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କାରଣ; ଭାସ୍କର, ସୂଷୁମ୍ନାର ପ୍ରବଳ ରଶ୍ମି; କାଳ, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷର ଜ୍ଞାନର ଅବତାର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ, ଅକ୍ଷୟ ତତ୍ତ୍ୱ; ଦେବମାନେକୁ ତେଜ ଦେଇ, ପିତୃମାନେକୁ ଅମୃତ ଦେଇ ପୋଷଣ କରୁଥିବା; ହିମ, ଜଳ, ତାପ, ବୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ କରୁଥିବା; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତିନି କାଳର ରୂପ; ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା, ଜଗତକୁ ଜାଗୃତ କରୁଥିବା, ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବିବସ୍ବତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନହେଲେ କୌଣସି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଜଳ ଶୁଦ୍ଧିର କାରଣ ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ଛୁଇଁଲେ ବିଶ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧିର କାରଣ; ସବିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ବିବସ୍ବତ, ଆଦିତ୍ୟ, ଦେବମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।" ଏଭଳି ବେଦର ଶାଖା, ଉପଶାଖା, ଶଂହିତା, ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଗାଥା ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।