ପରାଶର ମୁନି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏହି ବିଶ୍ବରେ ଯିଏ ବେଦର ଅବତାର, ସେ ନିଜକୁ ଭିନ୍ନ କରି ଅନେକ ଶାଖାରେ ବେଦକୁ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବେଦ ଶାଖାର ପ୍ରଚାରକ, ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଶାଖା ଜ୍ଞାନର ରୂପ ଅଟୁଟ ଏବଂ ନିର୍ଲିପ୍ତ। ପରାଶର ମୁନି ଅବଧାରଣା କରେ, ମୌଳିକ ବେଦ ଚାରି ଭାଗର ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର ଥିଲା; ଏହି ବେଦରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦର ଏସେନ୍ସ। ଏହା ପରେ, ଅଟ୍ତାଇଶତମ ଚକ୍ରରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ମହାମୁନି, ଏହି ଚାରି ଭାଗ ବେଦକୁ ଚାରି ଅଲଗା ଅଂଶରେ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାସମାନେ ଏବଂ ନିଜେ ପରାଶର ମୁନି ମଧ୍ୟ ବିଭାଜନ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୈତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ବେଦ ଶାଖାର ବିଭାଜନ ଏଭଳି ହୋଇଛି। ତୁମେ ଜାଣ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅବତାର; ମହାଭାରତ ରଚନା କରିପାରିବା ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ? ଏହି ବ୍ୟାସ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁଅ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦକୁ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଭାଜନ କିପରି ହେଲା, ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ୟାସ ବେଦ ବିଭାଜନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଚାରି ଶିଷ୍ୟକୁ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ। ବ୍ୟାସ ମହାମୁନି ପୈଳାକୁ ଋଗ୍ବେଦ ପାଇଁ, ବୈଶମ୍ପାୟନକୁ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଇଁ, ଜୈମିନିକୁ ସାମବେଦ ପାଇଁ, ଏବଂ ସୁମନ୍ତୁକୁ ଅଥର୍ବବେଦ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ କରିଥିଲେ। ରୋମହର୍ଷଣ ସୂତକୁ ବ୍ୟାସ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଏକମାତ୍ର ଯଜୁର୍ବେଦ ଥିଲା; ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରିଷ୍ଟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଯଜୁର୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଗ୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋତୃ, ସାମବେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଦ୍ଗାତୃ, ଅଥର୍ବବେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏପରି, ବ୍ୟାସ ଋଗ୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାମବେଦର ରୂପେ ଅଲଗା କରିଥିଲେ। ଅଥର୍ବବେଦ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ରାଜାସବା ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବେଦର ଏକ ବଡ଼ ତଳ ଗଛରୁ ଚାରି ବଡ଼ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୈଳା ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦକୁ ଦୁଇ ସଂହିତାରେ ବିଭାଜିତ କରି, ଏକଟି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିକୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ବାସ୍କଳକୁ ଦେଇଥିଲେ। ବାସ୍କଳ ଏହି ସଂହିତାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରି, ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ। ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମଠର, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ପରାଶର—ଏହି ଋଷିମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଶାଖା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ମାଣ୍ଡୂକାୟକୁ ସଂହିତା ଶିଖାଇଥିଲେ। ଏହି ସଂହିତା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅଭ୍ୟସ କରିଥିଲେ। ପୈଳା ପଞ୍ଚ ସଂହିତା ତିଆରି କରି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ—ମୁଦୁଗଳ, ଗୋମୁଖ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଳିୟ, ଶିଶିର—ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ। ଶାକପୂର୍ଣି ତିନି ସଂହିତା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଉଜ୍ଵତୁ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କରିଥିଲେ। କ୍ରୌଞ୍ଚ, ବୈତାଳିକ, ବଳାକ—ଏହି ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିରୁକ୍ତ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବେଦ ଶାଖାରୁ ଅନେକ ଉପଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବାସ୍କଳ ତିନି ଅନ୍ୟ ସଂହିତା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ କାଳାୟନି, ଗାର୍ଗ୍ୟ, କଥାଜବ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ସଂହିତା ଏବଂ ତାଙ୍କ ରଚୟିତା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯଜୁର୍ବେଦର ୨୭ ଶାଖା ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେ ଏହି ଶାଖା ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମରାତାଙ୍କ ପୁଅ ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ଥିଲେ। ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମପଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଗୁରୁ ସେବାରେ ନିରତ ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାମେରୁର ଅସେମ୍ବଲିରେ ଆସିବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସପ୍ତ ରାତି ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ହେବ; ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବରୁ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ଏହି ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ନିଜ ଭଉଣୀର ପୁଅକୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଆଘାତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ କୁହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରତ ନେଉ; ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ ନାହିଁ।” ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହିଲେ, “ମହାଶୟ, ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ଶୋକରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ; ମୁଁ ଏକା ଏହି ବ୍ରତ ନେଉ।” ଏହି ଉତ୍ତରରେ ଗୁରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର କଥା ଅମାନ୍ୟ କରିଛ; ଏହି ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ମୋତେ ଫେରାଇ ଦେ।” ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହିଲେ, “ଭଟ୍ଟୟା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲା, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ମୁଁ ଯାହା ଜାଣେ, ତୁମେ ପ୍ରୟାପ୍ତ ଶିଖିଛ।” ଏହିପରି, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଅସଳ ଯଜୁର୍ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଟାଇ ଦେଇ, ଚାଲିଗଲେ।