ମହାପୁରୁଷ ପରାଶର ଋଷି ମைତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦ୍ରୌଣି ବ୍ୟାସ ହେବେ; ଏହା ମୋର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପରେ ଘଟିବ। ବ୍ରହ୍ମନ୍ର ଏକାକ୍ଷର ରୂପ ‘ଓଁ’ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ୍ର ବିଶାଳତା ଓ ବିସ୍ତାର ସମର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମନ୍’ କୁହାଯାଇଛି। ଚିରଞ୍ଜୀବ ପ୍ରଣବ ‘ଭୂ’, ‘ଭୁଵଃ’, ‘ସ୍ୱଃ’ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ହେଉଛି ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ଓ ଅଥର୍ବ ର ଏସେନ୍ସ—ତାକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶର କାରଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଗୁପ୍ତତମ, ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ଅପାର, ଅବିନାଶୀୟ ଆଶ୍ରୟ ଯାହା ଜଗତକୁ ଅନ୍ଧକାର କରେ, ଯାହାର ଆଲୋକ ଓ କ୍ରିୟା ମାନବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ। ସାଂଖ୍ୟ ଜାନିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଆଧାର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପଥ; ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅମର, ଚିରଞ୍ଜୀବ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କ୍ରିୟାର ଉତ୍ସ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ଓ ଆତ୍ମାର ଉତ୍ସ, ଗୁହାରେ ବସିଥିବା, ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଧ୍ଧ, ଅବିନାଶୀୟ ଓ ବହୁରୂପ। ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯାହା ଭାସୁଦେବର ନିଜ ରୂପ, ପରମାତ୍ମା, ତାକୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଭଗବାନ୍, ତିନିପ୍ରକାର ଭେଦ ରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ; ସମସ୍ତ ଭେଦ ରେ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭେଦ ଦୃଷ୍ଟି ରେ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ସେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍ର ଏସେନ୍ସ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ର ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା। ସେ ନିଜେ ବେଦର ରୂପ, ନିଜେ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରି ବହୁଶାଖା କରିଥାଏ; ସମସ୍ତ ଶାଖାର ଜ୍ଞାନର ରୂପ ହେଉଛି ଏହି ଅସଙ୍ଗ ଭଗବାନ୍। ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, “ମୌଳିକ ବେଦ ଚାରିପ୍ରକାର ଓ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର ଥିଲା; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦଶଗୁଣ ବଡ଼, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଗୀତର ଏସେନ୍ସ। ଏପରେ, ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି କଳ୍ପରେ, ମୋ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ମହାମୁନି, ଏକାଧିକ ଚାରି ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଯେପରି ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କଲେ, ଏପରି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାସମାନେ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଚାରି ଯୁଗରେ ବେଦ ଶାଖାର ଭାଗ ବିଭାଗକୁ ବୁଝିବା। କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ଯାହା ଶ୍ୟାମ ଚର୍ମର, ସେ ନାରାୟଣ; ମୈତ୍ରେୟ, ମହାଭାରତ ରଚନା କେଉଁ ଅନ୍ୟ ଲୋକ କରିପାରିବ? ମୋ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରକୃତରେ କିପରି ଏହା ହେଲା ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସେ ଚାରି ଜଣ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଶିଷ୍ୟ ନେଲେ। ବ୍ୟାସ ପୈଳାକୁ ଋକ୍ ବେଦ ପାଇଁ, ବୈଶମ୍ପାୟନକୁ ଯଜୁର ବେଦ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ କରିଲେ। ଏପରି, ଜୈମିନି ସାମ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ, ସୁମନ୍ତୁ ଅଥର୍ବ ବେଦର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧିର ମହାମୁନି, ରୋମହର୍ଷଣ ସୂତକୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଇଁ ଶିଷ୍ୟ କରିଲେ। ପ୍ରଥମେ ଏକ ଯଜୁର ବେଦ ଥିଲା; ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ଭାଗ କଲେ, ଯାହାରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ପୁରୋହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ। ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋତୃ, ସାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଦ୍ଗାତୃ, ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଏପରି, ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଋକ୍ ବେଦ, ଯଜୁସ୍କୁ ଯଜୁର ବେଦ, ସାମକୁ ସାମ ବେଦ ଭାଗ କଲେ। ଅଥର୍ବ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ରାଜସିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଉଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଏପରି, ଏକ ବଡ଼ ବେଦ ବୃକ୍ଷ ବ୍ୟାସ ଭାଗ କଲେ; ତାହାରୁ ଚାରି ବେଦ ଶାଖା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୈଳା ଋକ୍ ବେଦକୁ ଦୁଇ ସଂହିତାରେ ଭାଗ କଲେ; ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିକୁ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବାସ୍କଳକୁ ଦେଲେ। ବାସ୍କଳ ଶାଖାକୁ ଚାରି ଭାଗ କଲେ, ଏବଂ ମହାମୁନି ତାହାକୁ ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଦେଲେ। ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମଠର, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ପରାଶର—ଏହି ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶାଖା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ର ମାଣ୍ଡୂକାୟଙ୍କୁ ସଂହିତା ପଠାଇଲେ। ଶିଷ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହି ସଂହିତା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ସେ ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତା ରଚି ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଦେଲେ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶିଷ୍ୟ—ମୁଦୁଗଳ, ଗୋମୁଖ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଳିୟ, ଶିଶିର। ଶାକପୂର୍ଣ୍ଣି ତିନି ସଂହିତା ରଚିଲେ, ଉଜ୍ଵତୁ ନିରୁକ୍ତ ରଚିଲେ। କ୍ରୌଞ୍ଚ, ବୈତାଳିକ, ବଳାକ—ଏହି ବେଦ ଓ ଅଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ନିରୁକ୍ତ ରଚିଲେ। ଏପରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଶାଖାରୁ ଅନ୍ୟ ଉପଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବାସ୍କଳ ତିନି ଅନ୍ୟ ସଂହିତା ରଚିଲେ। ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ—କାଳାୟନି, ଗାର୍ଗ୍ୟ, କଥାଜବ—ଏହି ଅନେକ ସଂହିତା ଓ ତାହାକୁ ରଚିଥିବା ଋଷିମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି। ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଯଜୁର ବେଦର ସତେଇଟି ଶାଖା ରଚିଥିଲେ। ଏହି ଶାଖା ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଦେଲେ, ସେମାନେ ପରମ୍ପରାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମରାତର ପୁତ୍ର ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁକୁ ସେବାରେ ନିରତ, ଏବଂ ଏହି ଦିନ ମହାମେରୁ ସଭାରେ ଆସିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ବେଦ ଓ ତାହାର ଶାଖା, ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା, ରଚନା ଓ ବିଭାଗର ଏତିହାସ ପରାଶର ଋଷି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ, ଯାହା ଆମକୁ ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିସ୍ତାର ଉପରେ ଅମୂଳ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।