ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଚତୁର୍ବେଦକୁ ବିଭଜିତ କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ବେଦବ୍ୟାସ ପ୍ରଜାପତି ରୂପେ ଅବତରିଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପର ଅବଧିରେ ବ୍ୟାସ ଉଶନାସ ଭାବେ, ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ୱାପରରେ ବ୍ୟାସ ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ଅବତରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ଦ୍ୱାପରରେ ସବିତା ବ୍ୟାସ ଭାବେ, ଷଷ୍ଠ ଦ୍ୱାପରରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅବତରିଥିଲେ। ସପ୍ତମ ଦ୍ୱାପରରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଷ୍ଟମ ଦ୍ୱାପରରେ ବସିଷ୍ଠ, ନବମ ଦ୍ୱାପରରେ ସାରସ୍ୱତ, ଦଶମ ଦ୍ୱାପରରେ ତ୍ରିଧାମା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛନ୍ତି। ଏଗାରହ ଦ୍ୱାପରରେ ତ୍ରିଶିଖା, ତା'ପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ତେରହ ଦ୍ୱାପରରେ ଆନ୍ତରିକ୍ଷ, ଚଉଦ ଦ୍ୱାପରରେ ବର୍ଣୀ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅବତରିଥିଲେ। ପନ୍ଦର ଦ୍ୱାପରରେ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ, ଷୋଳ ଦ୍ୱାପରରେ ଧନଞ୍ଜୟ, ସତର ଦ୍ୱାପରରେ କ୍ରତୁଞ୍ଜୟ, ତା'ପରେ ଜୟ ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅବତରିଥିଲେ। ତା'ପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଠାରୁ ଗୌତମ, ଗୌତମ ଠାରୁ ହର୍ୟାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅବତରିଥିଲେ। ହର୍ୟାତ୍ମା ପରେ ବାଜଶ୍ରବା, ତା'ଠାରୁ ସୋମଶୁଷ୍କାୟଣ, ତା'ଠାରୁ ତୃଣବିନ୍ଦୁ, ଋକ୍ଷ ଠାରୁ ଭୂଭାର୍ଗବ, ତା'ଠାରୁ ବାଲ୍ମୀକି, ତା'ଠାରୁ ମୋର ପିତା ଶକ୍ତି, ବ୍ୟାସ ଠାରୁ ମୁଁ ପରାଶର। ମୋଠାରୁ ଜାତୁକର୍ଣ, ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଏହି ଅଠାଇ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବ୍ୟାସମାନେ ଦ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏକତ୍ୱ ବେଦକୁ ଚତୁର୍ବେଦ ଭାବେ ବିଭଜିତ କରିଥିଲେ। ଭବିଷ୍ୟତ ଦ୍ୱାପରରେ ଦ୍ରୌଣି ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅବତରିବେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପରେ। ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ 'ଓଁ' ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, ତା'ର ମହତ୍ୱ ଓ ବିସ୍ତାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ନାମ ହୋଇଛି। ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରଣବ 'ଭୂ', 'ଭୁଵ', 'ସ୍ୱ' ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ରିଗ, ଯଜୁସ୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ବେଦର ଦ୍ରବ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ମୁଁ ତା'କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶର କାରଣ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ, ତା'କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ଅସୀମ, ଅବିନାଶୀ, ଜଗତକୁ ଅବାକ କରେ, ତା'ର ଆଲୋକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନବ ଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପଥ; ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅମୃତ, ଚିରନ୍ତନ, କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ସ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାର ଉତ୍ସ, ଗୁହାରେ ବସିଥିବା, ଅଖଣ୍ଡ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅବିନାଶୀ, ନାନା ପ୍ରକୃତି ରୂପ। ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିର୍ମଳ ରୂପ, ପରମାତ୍ମା, ମୁଁ ତା'କୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ତିନି ଭିନ୍ନତାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ; ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକ ତା'କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ରିଗ, ସାମ, ଯଜୁସ୍ ର ଦ୍ରବ୍ୟ, ସବୁର ଉତ୍ସ; ତା'ର ଆତ୍ମା ରିଗ, ଯଜୁସ୍, ସାମ ର ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା। ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ନିଜକୁ ବିଭଜିତ କରି ବେଦକୁ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ; ଶାଖାର ପ୍ରଚାରକ, ଅସଙ୍ଗ, ଶାଖାଜ୍ଞାନ ରୂପେ ଅବତରିଥିଲେ। ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, ମୂଳ ବେଦ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ଏହି ବେଦର ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷ; ଏହାର ଦଶ ଗୁଣା ବୃହତ୍ତର ଯଜ୍ଞ ଏହି ବେଦର ଉତ୍ସ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦର ଦ୍ରବ୍ୟ। ଏହି ଅଠାଇଁତମ ଦ୍ୱାପରରେ, ମୋର ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ଏକତ୍ୱ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଯେପରି ବ୍ୟାସ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାସମାନେ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲି। ଏହିଭଳି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରି ଯୁଗରେ ବେଦର ଶାଖା ବିଭାଗ ଏହି ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ, ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ମହାଭାରତ ରଚନା କିଏ ଅନ୍ୟ କରିପାରିବ? ମୋର ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ; ଏହି ବିଭାଗ କିପରି ହେଲା ଶୁଣ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ୟାସ ବେଦ ବିଭଜନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରି, ଚାରି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ବେଦର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ନେଲେ। ଋଗ୍ବେଦ ପାଇଁ ପୈଳ, ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଇଁ ବୈଶମ୍ପାୟନ, ସାମବେଦ ପାଇଁ ଜୈମିନି, ଅଥର୍ବବେଦ ପାଇଁ ସୁମନ୍ତୁ କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ନେଲେ। ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପାଇଁ ରୋମହର୍ଷଣ ସୂତା କୁ ଶିଷ୍ୟ କରିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଯଜୁର୍ବେଦ ଥିଲା, ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ଚାରି ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ପଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତା'ପରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଋଗ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହୋତୃ, ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଗାତୃ, ଅଥର୍ବ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ମୁନି ବେଦର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଲଗା କରି, ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ ତିଆରି କଲେ। ଅଥର୍ବବେଦ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ରାଜସବା ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଏହି ଏକ ବେଦ ବୃକ୍ଷକୁ ବିଭାଜିତ କରି, ଚାରି ଶାଖା ରୂପରେ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୈଳ ଉପନ୍ୟାସ କରି, ଋଗ୍ବେଦକୁ ଦୁଇ ସଂହିତାରେ ବିଭଜିତ କଲେ; ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିକୁ, ଅନ୍ୟଟି ବାସ୍କଳକୁ ଦେଲେ। ବାସ୍କଳ ସଂହିତାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିମଠର, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ, ପରାଶର—ଏହି ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଶାଖା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ତା'ର ପୁତ୍ର ମାଣ୍ଡୂକାୟକୁ ସଂହିତା ପଠାଇଲେ।