ମହାମୁନି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ— ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସବନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଭବ୍ୟ, ବସୁ, ମେଧାତିଥି, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ (ସପ୍ତମ) ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି ହେବେ। ଏହି ସମୟରେ ଡକ୍ଷ ମାବର୍ଣ୍ଣିକଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେବେ ଧୃତକେତୁ, ଦୀପ୍ତିକେତୁ, ପଞ୍ଚହସ୍ତ, ନିରାମୟ, ପୃଥୁଶ୍ରବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ତଥା, ଦଶମ ମନୁ ହେବେ ବ୍ରହ୍ମସାବର୍ଣ୍ଣି; ସେଠାରେ ସୂଧାମାନ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକଶତ ଦେବତା ଥିବେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ହେବ ଶାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ— ହବିଷ୍ମାନ, ସୁକୃତ, ସତ୍ୟ, ତପୋମୂର୍ତ୍ତି, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନାଭାଗ, ଓ ସତ୍ୟକେତୁ। ବ୍ରହ୍ମସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ— ସୁକ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମୌଜା, ଭୂରିଷେଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଏହା ପରେ ଏକାଦଶ ମନୁ ହେବେ ଧର୍ମସାବର୍ଣ୍ଣି। ସେଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେବେ ବିହଙ୍ଗମ, କାମାଗମ, ନିର୍ବାଣ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ତିରିଶି ଦେବତା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ପୃଷା। ସେହି ସମୟର ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ— ନିଷ୍ଵର, ଅଗ୍ନିତେଜସ୍, ଵପୁଷ୍ମାନ, ଘଣି, ଆରୁଣି, ହବିଷ୍ମାନ, ଅନଘ। ଏହି ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ— ସର୍ବତ୍ରଗ, ସୁଧର୍ମା, ଦେବାନୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବେ। ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁ ହେବେ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସାବର୍ଣ୍ଣି; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ଋତୁଧାମା। ସେଠାରେ ଦେବତା ହେବେ— ହରିତା, ରୋହିତା, ସୁମନସ, ସୁକର୍ମାଣ, ସୁରାପା— ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଦଶ ଦେବତା। ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ— ତପସ୍ୱୀ, ସୁତପସ୍, ତପୋମୂର୍ତ୍ତି, ତପୋରତି, ତପୋଧୃତି, ଦ୍ୟୁତି, ତପୋଧନ। ଏହି ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେବେ— ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା। ତେର ତମ ମନୁ ହେବେ ରୁଚି। ସେଠାରେ ଦେବତା ହେବେ— ସୁତ୍ରାମାଣ, ସୁକର୍ମାଣ, ସୁଧର୍ମାଣ, ଅମର— ଏହି ୩୩ ଦଳର ଦେବତା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିନପତି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ। ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ— ଏକଜଣ ମୋହରହିତ, ସତ୍ୟଦର୍ଶୀ, ଅଚଳ, ନିରାଶା, ଧୃଢ, ଅବିନାଶୀ ଓ ସୁତପ; ଏହି ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେବେ— ଚିତ୍ରସେନ, ବିଚିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂମିର ଶାସକ। ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ମନୁ ହେବେ ମନୁ ନାମକ, ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଦଳର ଦେବତା ଥିବେ— ଚାକ୍ଷୁଷ, ପବିତ୍ର, କନିଷ୍ଠ, ଭ୍ରାଜିକ, ବାଚବୃଦ୍ଧ। ସପ୍ତ ଋଷି ହେବେ— ଅଗ୍ନିବାହୁ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମାଗଧ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର, ଯୁକ୍ତ, ଜିତ। ଏହି ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେବେ— ଉରୁଗ, ଗମ୍ଭୀର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେମାନେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବେ। ଚତୁର୍ଯୁଗ ଶେଷରେ ବେଦର ବିକ୍ଷୋଭ ହୁଏ; ତେବେ ସପ୍ତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବେଦକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ମନୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଯେତେଦିନ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ, ସେତେଦିନ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମନୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଯେତେଦିନ ରହନ୍ତି, ସେତେଦିନ ପୃଥିବୀ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ। ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମନୁ, ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ରହନ୍ତି। ଏହିପରି ଚୌଦ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ ଏକ କଳ୍ପ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ହଜାର ଯୁଗ ସମାନ। ଏହାପରେ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ରାତି ହୁଏ; ସେତିବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶେଷ ନାମେ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେ ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଗ୍ରସ୍ତ କରି, ନିଜ ମାୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଜନାର୍ଦନ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ପୁନଃ ବଗ୍ବାନ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନି କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ମନୁ, ଭୂପତି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା, ସପ୍ତ ଋଷି—ଏମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଅଂଶ ଭାବେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଜଗତର ରକ୍ଷା, ସେ ଚତୁର୍ଯୁଗର କ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। କୃତଯୁଗରେ କପିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ପରମ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରନ୍ତି। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେ ବିଶ୍ୱଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କୁ ଦମନ କରି ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ଏକ ବେଦକୁ ଚାରିଟି ଓ ଶତଶଖା କରିଦିଅନ୍ତି। ଏବଂ କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ କଳ୍କି ଅବତାର ହୋଇ, ଅଧର୍ମୀମାନେ ପାଇଁ ନୂତନ ମାର୍ଗ ଦେଖାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା ସଦା ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠି ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ—ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ—ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ତାହାର ଶାସକମାନେ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏହାଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?