ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲାବେଳେ, ହରି ହର୍ୟାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ହରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପରେ ରୈବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଦିବ୍ୟ ହରି ସମ୍ଭୂତିଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ରୈବତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ବିରାଜିଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠ ବିକୁଣ୍ଠାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେତେବେଳେ ବୈୱସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲା, ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ରୂପେ ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବାମନ ତିନିଟି ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିଜୟ କଲେ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଅପସାରଣ କରି ତିନି ଲୋକ ଦାନ କଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ମୁନିବର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜନସମାଜ ପାଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ‘ବିଶ୍’ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ପ୍ରବେଶ କରିବା’। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁମାନେ, ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କର ମହାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଶେଷ ଶକ୍ତିର ଉପାଧି ଅଟୁଟ ରୂପ। ଏଠାରେ ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସପ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ବିବରଣ କଲେ, ଏବେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତୁ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ: “ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ସଞ୍ଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଲେ ମନୁ, ଯମ ଓ ଯମୀ। ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ତୀବ୍ର ତେଜ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କର ଛାୟାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ରଖି ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚଲିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ଛାୟା ସହିତ ତିନି ଟି ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଶନିଶ୍ଚର, ଆଉ ଜଣେ ମନୁ, ଏବଂ ତପତୀ। ଏହି ଛାୟା କିଛି ରାଗରେ ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ, ତାହାପରେ ଯମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ, ଏହା ସଞ୍ଜ୍ଞା ନୁହେଁ; ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଣେ। ତାପରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଯେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଘୋଡ଼ିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଯୁଗଳ ଦେବତା—ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଏକ ଶେଷ ସନ୍ତାନ ରେବନ୍ତ—ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀମତୀ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ଆସିଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କର ତେଜ କମାଇଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏକ ଲାଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବସାଇ ତାଙ୍କର ତେଜର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ କାଟିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ତେଜ ଅକ୍ଷୟ ରହିଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ତାହାରୁ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର, ଶିବଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ, କୁବେରଙ୍କର ପଳଙ୍କି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କଲେ। ଗୁହଙ୍କର ଶୂଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବଳିତ ହେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମନୁ, ଯିଏ ଛାୟା ଓ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ‘ସାବର୍ଣି’ ବୋଲି ପରିଚିତ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇଠାରୁ ଅଲଗା ବଂଶର।