ମହାମୁନି ପରାଶର ମହାତ୍ମା ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏବେ ସ୍ଵାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶାସକ, ଦେବତା, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସ୍ଵାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପାରାବତ ଏବଂ ତୁଷିତା ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ; ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ବିପସ୍ଚିତ, ଯିଏ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଉର୍ଜ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ବାତ, ଋଷଭ, ନିରୟ ଏବଂ ପରୀବାନ—ଏମାନେ ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ସାତ ଋଷି ଥିଲେ। ଚୈତ୍ର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ଵାରୋଚିଷର ପୁଅ ଥିଲେ। ଏପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିବରଣା ହେଲା; ଏବେ ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଉତ୍ତମ ନାମକ ମନୁ ଆସିଥିଲେ; ଦେବମାନେଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ ସୁଶାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ସୁଧାମନ, ସତ୍ୟା, ଜପା, ପ୍ରତର୍ଦନା, ଏବଂ ବଶବର୍ତିନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାଦଶ ଗୋଷ୍ଠୀର ଦେବତା ଥିଲେ। ସାତ ମହାଋଷି ଥିଲେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପୁଅମାନେ; ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଅଜ, ପରଶୁଦୀପ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ। ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ୱନ୍ତର ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଦେବମାନେ ସୁପାରା ଓ ହରୟା ଥିଲେ; ସତ୍ୟା ଓ ସୁଧିୟା—ଏମାନେ ସତାଇଶ ଦେବଗୋଷ୍ଠୀ ଥିଲେ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ଶିବି, ଯିଏ ଏକଶ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସାତ ଋଷିମାନେ—ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା, ପୁଥୁ, କାଟ୍ୟ, ଚିତ୍ରାଗ୍ନି, ଧନକ, ପୀବର—ଏମାନେ ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ଋଷି ଥିଲେ। ତାମସ ମନୁଙ୍କ ପୁଅ—ନର, ଖ୍ୟାତି, କେତୁରୂପ, ଜାନୁଜଂଘ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ମନୁ ଥିଲେ ରୈବତ; ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ବିଭୁ। ଦେବମାନେ—ଅମିତାଭା, ଭୂତରୟା, ବୈକୁଣ୍ଠ, ସୁସମେଧା—ଏମାନେ ଚଉଦ ଦେବଗୋଷ୍ଠୀ ଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ଋଷିମାନେ—ହିରଣ୍ୟରୋମା, ବେଦାଶ୍ରି, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ବେଦବାହୁ, ସୁଧାମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ। ବଳବନ୍ଧୁ, ସଂଭାବ୍ୟ, ସତ୍ୟକା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ରୈବତ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ, ଏମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ଵାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ ଏବଂ ରୈବତ—ଏହି ଚାରି ମନୁ ପ୍ରିୟଭ୍ରତଙ୍କର ଅବତର ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟଭ୍ରତ ରାଜା ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ, ଫଳସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କର ସଂତତିମାନେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଶାସକ ହେବାର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଗିଥିଲା। ଷଷ୍ଠ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁ ଥିଲେ ଚାକ୍ଷୁଷ; ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ମନୋଜବ। ଦେବମାନେ—ଆପ୍ୟା, ପ୍ରସୂତ, ଭବ୍ୟା, ପୃଥୁକା, ଲେଖା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତିନି ଦେବମାନେ—ସମୁଦାୟ ଆଠ ଦେବଗୋଷ୍ଠୀ ଥିଲେ। ଋଷିମାନେ—ସୁମେଧା, ବିରଜା, ହବିଷ୍ମାନ, ଉତ୍ତମ, ମଧୁ, ଅତିନାମା, ସହିଷ୍ଣୁ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କର ପୁଅ—ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏମାନେ ପୃଥିବୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ହୋଇଥିଲେ। ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ମନୁ ପ୍ରଧାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠି ଦେବମାନେ—ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ; ପୁରନ୍ଦର, ତିରିଶ ଦେବମାନେଙ୍କର ନାଥ, ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ। ସାତ ମହାଋଷି—ବସିଷ୍ଠ, କାଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ଜମଦଗ୍ନି, ଗୌତମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ। ମନୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନୃଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଭାଗ, ଇଷ୍ଟ। କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର, ସୁମହାନ—ଏହି ନଉ ନ୍ୟାୟୀ ପୁଅ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କର। ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ସଂସାରରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି। ସ୍ଵାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଏହି ଶକ୍ତି ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ପ୍ରଥମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଆକୂତିରୁ ମନସ୍ପୁତ ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସ୍ଵାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତାରୁ ଆଜିତ ଭାବେ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତୁଷିତା ଦେବମାନେ ସହିତ। ତୃତୀୟ ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବତା ତୁଷିତ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ; ସତ୍ୟା ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ୟମାନେ ସହିତ। ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ହରି, ହରୟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହରିମାନେ ସହିତ। ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦିବ୍ୟ ହରି ସଂଭୂତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ରୈବତ ଦେବମାନେ ସହିତ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବତା ବିକୁଣ୍ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଦେବମାନେ ସହିତ। ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ବାମନ ଭାବେ ଆଦିତି ଓ କାଶ୍ୟପରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତିନି ପଦରେ ଏହି ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବିଜୟ କରି, ତିନି ଲୋକକୁ ପୁରନ୍ଦରକୁ ଦିଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତାଙ୍କର ଏହି ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ପାଳିତ ହେଲେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅସୀମ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପିତ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ‘ପ୍ରବେଶ କରିବା’। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁ, ସାତ ଋଷି, ମନୁଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର—ଏମାନେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିର ଅଂଶ। ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଆପଣ ସପ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି; ଆପଣ ଅପର ମନ୍ୱନ୍ତର ଓ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ବି କହିବେ।” ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ସଂଜ୍ଞା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଲେ—ମନୁ, ଯମ, ଏବଂ ଯମୀ।