ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହାଗଲା, ସେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଭେଦବୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡି ଦ୍ୱୈତରହିତ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ରାଜା ଭାରତଙ୍କର ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ ସ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ କହିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଯେ କୌଣସି ଜଣେ, ସେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ଲାଭ କରିଥାଏ, ଆତ୍ମମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଏହାପରେ ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି ପରାଶରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ଆଚାର୍ୟ, ଆପଣ ପୃଥିବୀ, ସାଗର, ଉଦୟାଦି ଉପସ୍ଥିତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ଦେଖାଇବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବିଷୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମର ବିଷୟରେ ଓ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆପଣ ଉପାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି। ଧ୍ରୁବ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ଉପାଖ୍ୟାନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମାନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ମାନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକ, ତାଙ୍କର ନେତା ଓ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଯେଉଁପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ, “ଓ ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁ ମାନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଗତ ହୋଇଛି ଓ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଆସିବାକୁ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେବି। ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ତାପରେ ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଓ ତାପରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ। ଏହି ଛଅ ମନୁ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାଇବସ୍ୱତ ମନୁ ଏହି ମାନ୍ବନ୍ତରର ମନୁ ଅଟନ୍ତି। କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାନ୍ବନ୍ତର, ତାଙ୍କର ଦେବତା ଓ ସାତ ଋଷି ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ପାରାବତ ଓ ତୁଷିତା ଦେବତା ଅଟନ୍ତି; ବିପସ୍ଚିତ ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ଉର୍ଜ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ବାତ, ଋଷଭ, ନିରୟ ଓ ପରୀବାନ—ଏହି ସାତ ଋଷି ଏହି ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ଚୈତ୍ର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ମାନ୍ବନ୍ତର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି—ଏବେ ତୃତୀୟ ମାନ୍ବନ୍ତର ଶୁଣ। ତୃତୀୟ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଉତ୍ତମ ନାମକ ମନୁ ଆସିଲେ; ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ ସୁଶାନ୍ତି ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ: ସୁଧାମନ, ସତ୍ୟା, ଜପା, ପ୍ରତାର୍ଦନା ଓ ବଶବର୍ତିନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳରେ ଥିଲେ। ସାତ ଋଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଅଜ, ପରଶୁଦୀପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ତାମସ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ସୁପାରସ ଓ ହରୟ ଦେବତା ଥିଲେ; ସତ୍ୟା ଓ ସୁଧିୟା—ଏହି ୨୭ ଦଳ ଦେବତା ଥିଲେ। ଶିବି ଏହି ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ଶତ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସାତ ଋଷି ଥିଲେ: ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା, ପୁଥୁ, କାଟ୍ୟ, ଚିତ୍ରାଗ୍ନି, ଧନକ, ପୀବର। ନର, ଖ୍ୟାତି, କେତୁରୂପ, ଜାନୁଜଂଘ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାମସ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପଞ୍ଚମ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ମନୁ ରୈବତ ଥିଲେ ଓ ବିଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ଦେବତା ଅମିତାଭା, ଭୂତରୟା, ବୈକୁଣ୍ଠ, ସୁସମେଧା—ଏହି ୧୪ ଦଳ ଦେବତା ଥିଲେ। ହିରଣ୍ୟରୋମା, ବେଦାଶ୍ରି, ଉର୍ଦ୍ଧବାହୁ, ବେଦବାହୁ, ସୁଧାମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅବ୍ୟୟ—ଏହି ସାତ ଋଷି ରୈବତ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ। ବଳବନ୍ଧୁ, ସଂଭାବ୍ୟ, ସତ୍ୟକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରୈବତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ ଓ ରୈବତ—ଏହି ଚାରି ମନୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ଉତ୍ତରପତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ରାଜା ଋଷି ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରି ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରପତ୍ର ମାନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକ ହେବାର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଛଅ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମକ ଥିଲେ; ମନୋଜବ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ: ଆପ୍ୟା, ପ୍ରସୂତା, ଭବ୍ୟା, ପୃଥୁକା, ଲେଖା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ଦଳ ମିଶି ଏଠାରେ ଏଟି ଦଳ ଦେବତା ଥିଲେ। ସୁମେଧା, ବିରଜା, ହବିଷ୍ମାନ, ଉତ୍ତମ, ମଧୁ, ଅତିନାମା, ସହିଷ୍ଣୁ—ଏହି ସାତ ଋଷି ଥିଲେ। ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ପୃଥିବୀର ଶାସକ ହେଲେ। ଏବେ ସାପ୍ତମ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମନୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଅଟନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ: ଆଦିତ୍ୟ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ପୁରନ୍ଦର, ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କର ନାୟକ, ଏଠାରେ ଅଟନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ, କାଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ଜମଦଗ୍ନି, ଗୌତମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ସାତ ଋଷି ଏହି ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଟନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନୃଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଭାଗ, ଇଷ୍ଟ, କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର, ସୁମହାନ—ଏହି ନଉ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରମାନେ ମନୁ ଭାଇବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ସମସ୍ତ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ବସି ଦେବତା ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଟନ୍ତି। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଶକ୍ତି ଯଜ୍ଞ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା; ପ୍ରଥମ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଆକୂତିଠାରୁ ମନସ୍ପୁତ ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେବତା ତୁଷିତାଠାରୁ ଆଜିତ ଭାବରେ ତୁଷିତା ସହ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତୃତୀୟ ମାନ୍ବନ୍ତର ଉତ୍ତମରେ ଏହି ଦେବତା ପୁଣି ତୁଷିତା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସତ୍ୟା ମାନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଦେବତା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଉତ୍ତମ ସତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ମହାପୁନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆମକୁ ମାନ୍ବନ୍ତରର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦେବତା, ଋଷି, ଶାସକ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଜଣାଇଥାଏ, ଯାହା ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ପାତ୍ର ହୁଏ।