ଏହି ଉପମା ଦ୍ୱାରା ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—ଯେପରି ଏକ ବାଂଶୀର ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁ ସମସ୍ତେ ଭିତରେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟରେ ଉପରିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନେ କାର୍ମ ଓ ଜନ୍ମ ର ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଭଳି ସମସ୍ତ ଭେଦ ଦୂର ହୁଏ, ସେଥିରେ କେବଳ ସେଇ ଆତ୍ମା ଅନାବୃତ ଭାବେ ରହିଯାନ୍ତି। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବିପ୍ର, ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲଗି ଥିଲେ। ତେବେ ପରାଶର ଋଷି ପୁନି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏକ ଗଳ୍ପ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାଦବ କୁଳର ମହାନ ଋଷି ଋଭୁଙ୍କ କଥା, ଯିଏ ମହାତ୍ମା ନିଡ଼ାଘଙ୍କୁ ଜାଗୃତ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଋଭୁ। ସେ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ। ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଡ଼ାଘ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ଋଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ମଧ୍ୟ, ନିଡ଼ାଘ ତାହାର ସାର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଋଭୁ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଦେବିକା ନଦୀ ପାରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏକ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ହୃଦୟକାରୀ ସହର ଥିଲା, ନାମ ଥିଲା ବୀରନଗର। ସେଠି ଏକ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ଧାରରେ ନିଡ଼ାଘ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାତା ଓ ଋଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ। ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ତାପରେ ଏକଦିନ ଋଭୁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିଡ଼ାଘଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠି, ବୈଶ୍ୱଦେବ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପରେ, ନିଡ଼ାଘ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବା ସମୟରେ, ଋଭୁ ଆସି ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ନିଡ଼ାଘ ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ଦେଇ ବସାଇ, ନିଡ଼ାଘ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ମହାମାନ୍ୟ, ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।" ଋଭୁ ପଚାରିଲେ, "ଏଠାରେ କଣ ଭୋଜନ ମିଳିବ? କାହିଁକିନା ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥରେ ସମାନ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ।" ନିଡ଼ାଘ ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, "ମୋ ଘରେ ଚାଉଳ, ଯବ, ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଜନ ଅଛି, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖାନ୍ତୁ।" ଋଭୁ କହିଲେ, "ଏସବୁ ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ମୋତେ ମନୋରମ ଭୋଜନ ଦିଅ, ଯେପରି ସୂଜି, ଖୀର, ଦଧି-ଚିନି ଇତ୍ୟାଦି।" ନିଡ଼ାଘ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଘରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଅଛି, ଏହି ଅତିଥି ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରନ୍ଧ।" ସ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ତାପରେ ମହାର୍ଷି ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଭୋଜନ କଲେ। ନିଡ଼ାଘ ନମ୍ରତାରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୃପ୍ତି ମିଳିଲା କି? ଆପଣ ଖୁସି ତ? ଏହି ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କି?" ପୁନି ନିଡ଼ାଘ ପଚାରିଲେ, "ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି? କେଉଁଠାକୁ ଯିବେ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି?" ଋଭୁ ଉତ୍ତର କଲେ, "ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୁକ୍କରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ; କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଭୁକ୍କ ଲାଗିନଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରିନି—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କାହିଁକି? ଭୁକ୍କ ତ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ହୁଏ; ଦେହର ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ତରସ୍କ। ଏହି ଭୁକ୍କ ଓ ତରସ୍କ ଶରୀରର ଗୁଣ, ମୋତେ ଏହି ଲାଗୁନଥାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ସଦା ତୃପ୍ତ।" "ମନର ତୃପ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ମନର ଦୁଇଟି ଗୁଣ; ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାର। ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ବନ୍ଧନ ହୁଏ ନାହିଁ।" "ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପଚାର, 'କେଉଁଠି ଘର? କେଉଁଠି ଯିବେ? କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ?'—ତାହାର ଉତ୍ତର ଶୁଣ। ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ଆକାଶ ପରି ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତେଣୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଅର୍ଥ କ'ଣ?" "ମୁଁ ଯାଉଥିବି ନୁହେଁ, ଆସୁଥିବି ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଟକି ନାହିଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ନୁହଁ, ନା ତୁମେ ନିଜେ, ନା ମୁଁ ଅନ୍ୟ, ନା ମୁଁ ନିଜେ।" "ତୁମେ 'ମୋ' ଓ 'ନ ମୋ' ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ; ଏଉଁ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମିଠା କି ନିରସ ଲାଗେ? ଯାହା ଇଚ୍ଛାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ତାହା ମିଠା ଥାଏ; ଇଚ୍ଛା ନ ରହିଲେ, ମିଠା ମଧ୍ୟ ନିରସ ଲାଗେ।" "ଯାହା ନିରସ ଥିଲା, ମିଠା ହୁଏ; ମିଠା ଥିଲା, ଲୋକ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ—ଏହାର ମଧୁରତା କାହିଁକି?" "ମାଟିର ଘର ଯେପରି ମାଟି ଲଗାଇ ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ମାଟିର ଅଣୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ଯବ, ଗହୁଁ, ଡାଲି, ଘୃତ, ତେଲ, ଦୁଧ, ଦହି, ଗୁଡ଼, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମାଟିର ଅଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।" "ଏହି ଜାଣି, ମିଠା ଓ ନିରସର ଭେଦ ଚିନ୍ତା କର; ମନକୁ ସମଭାବରେ ରଖ, କାରଣ ସମତା ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ।" ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ନିଡ଼ାଘ ମହାନ ଋଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, "ଦୟା କରି, ମୋର ଉପକାର ପାଇଁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି କହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।" ଋଭୁ ଉତ୍ତରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଗୁରୁ ଋଭୁ, ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଯିବି, କାରଣ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମକୁ କହିଦେଇଛି।" "ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ, ଅଭିନ୍ନ; ଏହି ଉପରିଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ଯାହାକୁ ବାସୁଦେବ କୁହାଯାଏ।" ଏପରି କହି, ନିଡ଼ାଘ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ ଋଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଓ ଋଭୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଋଭୁ ପୁନି ସେହି ସହରକୁ ଗଲେ, ନିଡ଼ାଘଙ୍କୁ ପୁନି ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ। ସେଉଁବେଳେ ସହର ପ୍ରବେଶମାନ ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ଅନୁଚର ସହିତ ନିଡ଼ାଘଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।