ହେ ରାଜା, ମଣିଷ ଯେଉଁ କାମ ମାଟିକୁ ମୂଳ କାରଣ କରି ସୂତ୍ରଧାର କରେ, ସେଇ କାମକୁ ମାଟିର ଉତ୍ପାଦ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, କାରଣ ଏହି କାମ ତାହାର କାରଣ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କ୍ରିୟା ଅସ୍ଥାୟୀ ଉପାଦାନ—ଯଥା, ଦର୍ବ, ଘୃତ, କୁଶା—ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥାଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅବିନାଶୀକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ଯେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ; ଅସ୍ଥାୟୀ ଉପାଦାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାହା କେବେ ମଧ୍ୟ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ କ୍ରିୟାକୁ ଫଳଦାୟକ ଓ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସେଉଁଠି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନୁହେଁ; ତାହା ସ୍ୱୟଂ ସିଦ୍ଧ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ହେ ରାଜା, ଆତ୍ମାର ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅନ୍ୱେଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପରମାତ୍ମା ଓ ଜୀବାତ୍ମାର ଏକତାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ମାନାଯାଏ; ଯାହା ଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ, ତାହା ମିଥ୍ୟା, କାରଣ ତାହା ସେଇ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ହେ ରାଜା, ଏସବୁ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ। ଏକ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମ, ଶୁଦ୍ଧ, ଗୁଣରହିତ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ, ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଅତୀତ, ଅବିନାଶୀ। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରଜ୍ଞାନମୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ବର୍ଗରେ ଅଭିଧାନ କରନ୍ତି; ସେ କୌଣସି ଯୋଗର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ, କୌଣସି ଜିନିଷ ସହ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବେ ହେବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱରୂପ ଚେତନା ସ୍ୱୟଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ; ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ଭାଁସିର ଛିଦ୍ର ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅଭିନ୍ନ, ପରମାତ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଭିନ୍ନତା ଅଛି। ଏକ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି କର୍ମ ଓ ଜନ୍ମର ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା; ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦୂର ହେଲେ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ଆବରଣ ରହିନଥାଏ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପରାଶର ଋଷି ଚିନ୍ତା କରି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଏକ କଥା ତୁମକୁ କହିବି। ହେ ରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯଦୁବଂଶୀ ଋଭୁ ଏକଥା କରିଥିଲେ, ଯିଏ ମହାପୁରୁଷ ନିଦାଘକୁ ଜାଗୃତ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ଋଭୁ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଥିଲେ, ଯିଏ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ନିଦାଘ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ; ଋଭୁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମଧ୍ୟ ନିଦାଘ ତାହାର ସାର୍ଥକତା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେଖି ଋଭୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେବିକା ନଦୀର କୂଳରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗର ଥିଲା—ବୀରନଗର। ସେଇ ନଗରର ଏକ ଶୋଭାମୟ ଉଦ୍ୟାନ ପାଶରେ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାତା ଓ ଋଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିଦାଘ ବସୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ, ଋଭୁ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ନିଦାଘଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଭୋଜନ ସମାପ୍ତିରେ, ଋଭୁ ନିଦାଘଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାତିଥିଲେ; ନିଦାଘ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରି, ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ। ପାଦ ଓ ହାତ ଧୁଇଁ, ଭଲ ଭାବେ ବସାଇ, ନିଦାଘ ମନ୍ୟତା ସହ କହିଲେ, “ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।” ଋଭୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ ଭୋଜନ ତୁମେ ଘରେ ରଖିଛ? ସବୁ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ ମୋତେ ସଦା ରୁଚିକର ଲାଗେନି।” ନିଦାଘ କହିଲେ, “ମୋ ଘରର ଚାଉଳ, ଯଉ, ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ମନ ଚାହିଁ, ଖାଇବେ।” ଋଭୁ କହିଲେ, “ଏସବୁ ଚାଉଳର ତିଆରି; ମୋତେ କିଛି ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦିଅ—ଯଥା ରବିଡ଼ି, ଖିର, ଦଧି-ଚିନି ଇତ୍ୟାଦି।” ନିଦାଘ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଆଦେଶ କଲେ, “ଯେଉଁ ସବୁ ଉତ୍ତମ ଉପାଦାନ ଘରେ ଅଛି, ଏହି ଅତିଥି ପାଇଁ ତାହାରେ ଭୋଜନ ତିଆରି କର।” ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ନିଦାଘଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆଦର ସହ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ତିଆରି କଲେ। ମହାମୁନି ମନ ମতো ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ନିଦାଘ ନମ୍ରତା ସହ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣଙ୍କୁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଲା କି? ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା କି? ଏହି ଭୋଜନ ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା କି?” ଏହିପରି ପଚାରି, ତିନିଅଟି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କର ନିବାସ? କେଉଁଠି ଯିବେ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି?” ଋଭୁ କହିଲେ, “ଏ ଦ୍ୱିଜ, ଭୋଜନ କରିଲେ ଯେଉଁଠି ଭୁଖ ଥାଏ, ସେଠି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ; ମୋତେ ଭୁଖ ଲାଗିନଥିଲା, ତେଣୁ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ତେଣୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କାହିଁକି?” ଭୁଖ ତେବେ ଆସେ ଯେବେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ; ଶରୀରର ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ତରସା ଆସେ। ଏହି ଭୁଖ ଓ ତରସା ଶରୀରର ଗୁଣ, ମୋ ପାଖରେ ଏହା ନାହିଁ; ଏହିପରି, ମୋତେ କେବେ ଭୁଖ ଆସେ ନାହିଁ, ମୁଁ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମନର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ—ଏହି ଦୁଇଟି ମନର ଗୁଣ; ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର, କାରଣ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷରେ ବନ୍ଧି ନଥାଏ। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ମୋତେ ପଚାରିଲ, “କେଉଁଠି ଘର? କେଉଁଠି ଯିବେ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?”—ତାହାର ଉତ୍ତର ଶୁଣ। ଯେଉଁପରି ଆକାଶ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ—“କେଉଁଠୁ, କେଉଁଠି, କେଉଁଠିକୁ ଯିବେ”—ର ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ଯିବା ବା ଆସିବା କରେନି, କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧି ନୁହେଁ; ତୁମେ ଅନ୍ୟ ନୁହଁ, ତୁମେ ନିଜେ ନୁହଁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ନୁହଁ, ମୁଁ ନିଜେ ନୁହଁ। ତୁମେ “ମୋର” ଓ “ମୋର ନୁହଁ” ବୋଲି ପଚାରିଛ; ଏବେ ମୋତେ ଶୁଣ, ମୁଁ କ’ଣ କହିବି। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଭୋଜନ କରେ, ସେଠି ତାହା ରୁଚିକର କି ଅରୁଚିକର? ଯେଉଁ ରୁଚିକର, ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ତାହା ଅରୁଚିକର ହୋଇଯାଏ।