ଏକ ସମୟର କଥା, ଜ୍ଞାନର ସମୁଦ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବଳପୂର୍ବକ ଶ୍ରମିକ ଭାବରେ ଧରାଯାଇ ପାଲକୀ ଉଠାଇଲେ। ସେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଚାଳିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଏବଂ କେବଳ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ଜଣ ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଥିବାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ରାଜା ପାଲକୀର ଅସମ ଚଳନ ଦେଖି କହିଲେ, "ଏହା କ'ଣ? ପାଲକୀକୁ ସମ ଭାବରେ ଉଠାଅ, ଓ ଭାରବାହକମାନେ!" ପୁନିଥରେ ଅସମ ଚଳନ ଦେଖି ରାଜା ପୁଣି କହିଲେ, "ଏହା କ'ଣ? ଠିକ ଭାବେ କାହିଁକି ଉଠାଉନାହଁ?" ଏଭଳି ରାଜା ବାରମ୍ବାର ଦେଖିବାରେ, ଅନ୍ୟ ଭାରବାହକମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧୀରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି।" ତେବେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ମୋ ପାଲକୀ କିଛି ଦୂର ଉଠାଇବାରେ ତୁମେ କି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇଯାଇଛ? କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରମ ସହିପାରୁନାହଁ?" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଲକୀ ଉଠାଉନାହିଁ। ମୋତେ କ୍ଲାନ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ କୌଣସି ଶ୍ରମ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ, ହେ ରାଜନ।" ରାଜା କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଛ, ଏବଂ ପାଲକୀ ଏବେ ତୁମ ଉପରେ ଅଛି। ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭାର ବୋଝିଲେ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ତୁମେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖୁଛ, ଏହା ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଗୋ-ଉପମା ଦେହର ଗୁଣ।" "ଯଦି ପାଲକୀ ତୁମର ଏବଂ ତୁମ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି, ତଥାପି ଏହା ଭ୍ରମ। ଏ ବିଷୟରେ ମୋ କଥା ଶୁଣ। ପାଦ ଭୂମିରେ ରଖାଯିବା ସମୟରେ, ପାଦ ଓ ଗୋଡ଼ ଭୂମି ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ଗୋଡ଼ ଉପରେ ଉରୁ, ତା'ଉପରେ ଉଦର ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ଛାତି, ବାହୁ ଏବଂ କନ୍ଧ ଉଦର ଉପରେ ଅଛି; ଏହି କନ୍ଧ ଉପରେ ପାଲକୀ ଅଛି, ଏହିଠି ଏହାର ଭାର ରହିଛି।" "ଏହି ଦେହ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପାଲକୀ ଭିତରେ ଦେଖୁଛ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯଦି ଏହାକୁ 'ତୁମେ' କିମ୍ବା 'ମୁଁ' ବୋଲାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ। ମୁଁ, ତୁମେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଧାରିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଗୁଣର ସ୍ରୋତରେ ପଡ଼ି, ଅନ୍ତେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।" "ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଯେଉଁ ଗୁଣ, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ, ସେମାନେ କର୍ମର ଅଧୀନ; ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅର୍ଜିତ କର୍ମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ବାନ୍ଧିଥାଏ। ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର, ଅବିନାଶୀ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ପାରେ; ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ନାହିଁ।" "ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା, ତେବେ କିଏ କହିପାରିବ, 'ଏହା ମୋଟା କିମ୍ବା ଦୁବଳ'? ପାଲକୀ କନ୍ଧ ଉପରେ, ପାଦ, ଗୋଡ଼, ଉରୁ, ଉଦର ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ରହିଛି, ଏଭଳି ତୁମେ ଏହି ଭାର ବୋଝୁଛ।" "ହେ ରାଜା, ଏହି ପାଲକୀ କେବଳ ତୁମେ ଉଠାଉନାହଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା କଠ, ଗଛ, ଘର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀଠାରୁ ତିଆରି। ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ଯେତେବେଳେ ଧାରକ ଭିନ୍ନତା ଆସେ, ଏହି ଶ୍ରମ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ; ଏହି ଭାର କିପରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ହେବ?" "ଏହି ପାଲକୀ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି; ଏହି ସମସ୍ତ, ତୁମେ କିମ୍ବା ମୁଁ, କେବଳ ମମତାରେ ଧାରିତ।" ଏଭଳି କହି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁଣିଥରେ ପାଲକୀ ଉଠାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ଅବତରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହଁ, ଦୟା କରି ପାଲକୀ ଛାଡ଼, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତୁମେ କିଏ, ଏଠାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ କିଏ ଦଢ଼ାଇଛ?" "ତୁମେ କିଏ, କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ, କି କାରଣରେ? ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କୁହ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ଶୁଣ, ରାଜନ! କିଏ ମୁଁ, ଏହା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚଳନ ଭୋଗ ପାଇଁ ହୁଏ।" "ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଭୋଗ ପାଇଁ ଦେହ ଆଦି ପାଏ।" "ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାରଣ; ତେଣୁ କାରଣ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?" "ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର କାରଣ; ଭୋଗ ପାଇଁ ଦେହ ଲଭ୍ୟ ଏବଂ ପରେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ।" "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ—'ମୁଁ କିଏ?'—ଏହା ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଏହା ଜାଣିବା ଇଚ୍ଛା ମୋରେ ଉପଜିଛି।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯଦି କୌଣସି ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ତେବେ 'ମୁଁ ସେ'—ଏହି କଥା କିପରି କୁହାଯିବ ନୁହେଁ? ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଲିବା ଦୋଷ ନୁହେଁ।" "'ମୁଁ ଶବ୍ଦ' କୁହିବା ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଦୋଷ ଏବଂ ଏହିପରି; ଆତ୍ମାର ଅନ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦରେ ଜ୍ଞାନ ମୋହର ଚିହ୍ନ।" "ଜିହ୍ବା 'ମୁଁ' କୁହେ, ରାଜନ, ଦାନ୍ତ, ଓଠ, ତାଳୁ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଏହି କୌଣସି ଏକ ମଧ୍ୟ 'ମୁଁ' ନୁହେଁ, କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣର କାରଣ।" "କିଏ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରଣ 'ମୁଁ' କୁହେ? ତଥାପି, ଉଚ୍ଚାରଣ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏହିପରି କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଦେହ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ ଇତ୍ୟାଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଂଶର ସଂଯୋଜନ—ହେ ରାଜନ, ଏହି କୌଣସି ଅଂଶରେ 'ମୁଁ' ଉପଲବ୍ଧ କିପରି କରିବି?" "ଯଦି ମୋଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ହେ ରାଜା, ତେବେ 'ମୁଁ ଏହି, ସେ ଅନ୍ୟ' କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ।" "ଯେତେବେଳେ ଏକ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତେବେ 'ତୁମେ କିଏ?' ଓ 'ମୁଁ କିଏ?'—ଏହି କଥା ବେଅର୍ଥକ।" "ତୁମେ ରାଜା, ଏହା ପାଲକୀ, ଏମାନେ ଭାରବାହକ, ଏହି ଆଗରେ ରାସ୍ତା; ଏହି ସଂସାର ତୁମର, ହେ ରାଜନ, କିନ୍ତୁ ଏହି କିଛି ଏକ ମୂଲ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ପାଲକୀ ଗଛରୁ ଆସିଥିବା କଠରୁ ତିଆରି, ହେ ରାଜନ; ତେବେ ଏହାକୁ ଗଛ କିମ୍ବା କଠ କୁହିବି କି?" "କେହି କୁହନ୍ତିନାହିଁ, 'ମହାରାଜା ଗଛ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି', କିମ୍ବା 'ତୁମେ କଠ ଭିତରେ ଅଛ', ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପାଲକୀରେ ବସିଛ।" "ପାଲକୀ କଠ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏକତ୍ରିତ ଏବଂ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ହେ ରାଜନ, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ, ତେବେ ଏହି ପାଲକୀ ତୁମ ସହିତ ଅଛି।