ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପରାଶର, ଆଗକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଭରତ କଣ କଲେ? ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ।” ପରାଶର ବୋଲିଲେ, “ଶାଳଗ୍ରାମ ରେ ଏହି ପୂର୍ବ ରାଜା, ଯାହାର ମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିବିଡ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ଅହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମନକୁ ସଂଯମ କରି ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ। ଭରତ ଦିନରେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ—ଯଜ୍ଞେଶ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବିନ୍ଦ, ମାଧବ, ଅନନ୍ତ, କେଶବ, କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଷୀକେଶ—ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିନଥିଲେ। ସେ ଏହି ନାମ ବିନା କିଛି କହିନଥିଲେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁନଥିଲେ। ସେ ଦେବ ପୂଜା ପାଇଁ କଣ୍ଡ, ଫୁଲ ଓ କୁଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ମୋହ ଏବଂ ଯୋଗରେ ଲୀନ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସେ ଏକ ମହା ନଦୀକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ନାନ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଗର୍ଭବତୀ ହରିଣୀ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଏକା ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ଜଳ ପିବା ପାଇଁ ଆସିଲା। ହରିଣୀ ଜଳ ପିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଏକ ସିଂହ ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଦେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଭୟରେ ହରିଣୀ ଅଚାନକ ନଦୀପଟିକୁ ଲାଫ ଦେଲା; ଏହି ଭୟ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଲାଫ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଗର୍ଭର ଛୁଆ ନଦୀରେ ପଡ଼ିଗଲା। ରାଜା ଭରତ ତୁରନ୍ତ ଏହି ଝିଁକୁ ଉଠାଇ ନଦୀର ତୀବ୍ର ଝରଣାରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଗର୍ଭପାତ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଲାଫର ଦୁଃଖରେ ହରିଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ଭରତ ଏହି ଝିଁକୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦିନକୁ ଦିନ, ଭରତ ଏହି ଝିଁକୁ ଦୟା ଓ ନିର୍ବାହ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଝିଁ ଦୀର୍ଘ ହେଲା। ଆଶ୍ରମରେ ଘାସ ଓ କୁଶ ଚ଼ାଉଥିବା ସମୟରେ, ଝିଁ ଦୂରକୁ ଯିବା ପରେ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀର ଭୟରେ ପୁନି ଫେରିଆସୁଥିଲା। ପ୍ରଭାତରେ ଝିଁ ଦୂରକୁ ଯିଁ, ସଂଧ୍ୟାରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଫେରିଆସୁଥିଲା; ଏହା ଭରତଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସହ ଆସକ୍ତ ହେଇଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଏହି ଝିଁ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲଗିଗଲା; ଝିଁ ଦୂର ଯାଉଥିଲେ କିମ୍ବା ନିକଟରେ ରହୁଥିଲେ, ଭରତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁନଥିଲେ। ସେ ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଝିଁ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆସକ୍ତି ଉନ୍ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—“ଝିଁ କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଖାଇଗଲା କି? ବାଘ କିମ୍ବା ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲା କି? ଏହି ଝିଁ ବହୁ ଦିନ ଫେରିଆସିନାହିଁ।” “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଝିଁ ଚ଼ାଲିଥିବା ଚିହ୍ନ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ମୋ ଝିଁ କେଉଁଠି?” “ଝିଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରିଆସିବ, ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଗଳା ଖୁଜିବ।” “ଝିଁ ଦ୍ୱାରା ଚିବାଯାଇଥିବା ଘାସର ମୁଣ୍ଡ ଗାୟକ ଦଳ ପରି ଚମକୁଛି।” ଏପରି ଝିଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂର ରହିଲେ, ଭରତଙ୍କ ମନ ଏହି ଝିଁ ଉପରେ ଲଗିରହିଲା; ଝିଁ ନିକଟରେ ରହିଲେ, ଭରତଙ୍କ ମୁହଁ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଏହି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଯଦିଓ ସେ ରାଜ ସଂପତ୍ତି ଓ ରାଜସୌଖ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭରତଙ୍କ ସଂପତ୍ତି ଏକ ହରିଣୀ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୂର ହେଇଗଲା। ସମୟ ବିତିଲା; ଝିଁ ଭରତଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କଲା। ଏହିପରି, ଭରତ ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଝିଁ କୁ ବିନା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଆସକ୍ତିରେ ଲୀନ ହେଇ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହି ଭାବ ପାଇଁ, ସେ ଝିଁ ରୂପେ ଜମ୍ବୁପଥର ମହାବନରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ସହିତ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଝିଁ ଜଗତ ଉପରେ ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲା, ଏବଂ ମାତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁନି ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ପକୁଆ ଘାସ ଓ ପତ୍ର ଖାଇ, ଏହି ଜନ୍ମର କର୍ମର ପରିଣାମକୁ ନିରୋପିତ କଲା। ଏଠାରେ ଝିଁ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରି ଯୋଗୀ ପରିବାରରେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ନୂତନ ଜନ୍ମରେ, ଭରତ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଅବଗାହନ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରକୃତି ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ। ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜୀବ—ଦେବତା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—କୁ ନିଜ ପରି ଅଭେଦ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଏକତା ମନ ଦ୍ୱାରା। ଯଦିଓ ସେ ଉପନୟନ କରିଥିଲେ, ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ନାହିଁ, ନ ବେଦାଦି ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ, ନ କୌଣସି ଉପଚାର କଲେ। ଅନେକ ବାର କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଶିକ୍ଷିତ ଭାଷାରେ, ନ ଶିଳ୍ପ, ନ ଶିକ୍ଷାର ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ଓ ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ରହିଲା, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଁହ ଅପରିଷ୍କୃତ ଥିଲା; ଏହି ଦ୍ୱିଜ ତାଳୁକୁ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଅବହେଳା କଲେ। ଯୋଗୀ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଯୋଗଶକ୍ତିର ହାନି ହୁଏ; ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବହେଳିତ ହେଲେ, ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯୋଗୀ ଧର୍ମପଥରୁ ଅପସ୍ରୱା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲୋକ ଅବହେଳା କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ଉପଦେଶ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଭରତ ଜନମାନ୍ୟ ଓ ମୂଢ଼ ପରି ଦେଖାଦେଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଧାନ, ଦାଲ, ତିଳ, ଚାଉଳ, ମୂଳ, ଜଂଗଲ ଫଳ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଥିଲେ, ବେଳ ନିୟମ ରଖି, ପ୍ରଚୁର ଖାଇଥିଲେ।