ଏହିପରି, କେତୁଙ୍କ ରଥର ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ବାୟୁବେଗ ଭଳି ଦ୍ରୁତ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ କୁଟିଆ ଧୂଆଁ ପରି ଧୂସର ଏବଂ ଲାକ୍ଷା ରଙ୍ଗ ପରି ରକ୍ତିମ। ଏହିପରି ନବଗ୍ରହଙ୍କ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ସମସ୍ତ ଗ୍ରହର ରଥ ବାୟୁର ରେଶା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ରୁବତାରାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରହିଛି। ଗ୍ରହ, ତାରା ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ନିବାସସ୍ଥଳୀ ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବତାରା ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେମାନେ ବାୟୁର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ସେତେ ବାୟୁର କିରଣ ଅଛି; ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବତାରା ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ଧ୍ରୁବତାରାକୁ ମଧ୍ୟ ଘୂରାନ୍ତି। ଯେପରି ତେଲର ବୁନ୍ଦା ଚକାକୁ ଘୂରାଇଥାଏ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁ ବାୟୁରେ ଚଳିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁମାନେ ବାୟୁର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୋଇ, ଜଳନ୍ତା କୁଅଁର ଚକ୍ର ଭଳି ଘୂରୁଛନ୍ତି; ବାୟୁ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁମାନେ ଚଳିତ, ତାହାକୁ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ରୁବତାରା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ 'ଶିଶୁମାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିନ୍ୟାସ ତୁମେ ଶୁଣ, ହେ ମହାମୁନି। ଦିନେ କୌଣସି ପାପ କରିଥିଲେ, ରାତିରେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ସେହି ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଆକାଶରେ ଶିଶୁମାରରେ ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଏବଂ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଜୀବନ ହୁଏ। ଏହାଠାରେ ତଳେ ଉତ୍ତାନପାଦ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତଳ ଜହ୍ନୁ ବୋଲି ଜାଣିବା; ତଳ ଅଂଶରେ ଯଜ୍ଞ ଅଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡରେ ଧର୍ମ ବିରାଜିତ। ହୃଦୟରେ ନାରାୟଣ ଅଛନ୍ତି; ଆଗର ପାଦରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପଛର ଉରୁଦେଶରେ ବରୁଣ ଓ ଆର୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ, ମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁଦଦେଶରେ ବିରାଜିତ। ପୁଛରେ ଅଗ୍ନି ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ କଶ୍ୟପ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଧ୍ରୁବ ଅଛନ୍ତି; ଶିଶୁମାରର ଏହି ଚାରିଟି ତାରା କେବେ ବି ଅସ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି ଭୂମି, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁ, ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିନ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା। ଦିଗ, ନଦୀ ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଆକୃତି ବି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା; ଏବେ ପୁନଃ ସାରାଂଶ ଶୁଣ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାକାୟରୁ ପଦ୍ମାକାର ଭୂମି, ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିକାଶ ପାଇଥିଲା। ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବସ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁ, ବନ ବିଷ୍ଣୁ, ପର୍ବତ ଓ ଦିଗ ବିଷ୍ଣୁ; ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଇ—ଯାହା ଅଛି କିମ୍ବା ନାହିଁ, ସେସବୁ ବିଷ୍ଣୁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ପରମ ପ୍ରଭୁ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱରୂପ; ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର ଆଦି ଭିନ୍ନତା ଜ୍ଞାନର ରୂପ ମାତ୍ର। କିନ୍ତୁ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଥାଏ, ତେବେ ଚିନ୍ତାମଣି ଗଛର ଫଳ ଭଳି ଭିନ୍ନତା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି କି, ଯାହା ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ବିନା ସଦା ଏକ ରହିଥାଏ? ଯଦି କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ପରିଣତି ହୁଏ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ତେଣୁ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ କିପରି ଥିବ? ମାଟି ଘଡ଼ା ହୁଏ, ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି ଟୁକୁଡ଼ା, ଟୁକୁଡ଼ା ଧୂଳି, ଧୂଳିରୁ ପରମାଣୁ; ଲୋକେ ନିଜ ଅଲ୍ପ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି—ତେବେ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ କ'ଣ? ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କେବେ କେଉଁଠି ବା କେତେବେଳେ ବସ୍ତବ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚେତନା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଚେତନା ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମ ଓ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରହିତ, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସକ୍ତିରହିତ ଜ୍ଞାନ—ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ଶାଶ୍ୱତ, ଏକ ଓ ପରମ; ସେଇଏ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ବୁଝାଇଲି, ଏବଂ କିପରି ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଅସତ୍ୟ; ଲୋକବ୍ୟବହାର ଯାହାରେ ଭିତ୍ତି, ତାହା କିପରି ସଂସାର ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ମଧ୍ୟ କୁହିଦେଲି। ଯଜ୍ଞ, ପଶୁ, ଅଗ୍ନି, ହବି, ପୁରୋହିତ, ସୋମ, ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା—ଏହିମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମଫଳ ଦୃଷ୍ଟପଥରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିମାନଙ୍କ ଫଳ ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୋଗ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ; ଏହା ଜାଣି, ମଣିଷ ଏହି ଏକ, ଅଚଳ, ସଦା ଏକ ଅଟୁଟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏବେ ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ଭୂମି, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିନ୍ୟାସ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏହି ତିନି ଲୋକ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଓ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅନ୍ତିମ ସତ୍ୟ ବି ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏବେ, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ରାଜା ଭରତ ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ସେହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ମୋତେ ସେହି କଥା କୁହନ୍ତୁ। ରାଜା ଭରତ ଏକଥି ଦିନ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ସଦା ଯୋଗରେ ଲୀନ ଏବଂ ମନ ବାସୁଦେବ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ସଦା ହରି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କିପରି ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେନି ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହା କୁହନ୍ତୁ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହିସାବରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଲାପରେ, ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ କଣ ଥିଲା, ଏହା କୁହନ୍ତୁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନି। ପରାଶର କହିଲେ: ଶାଳଗ୍ରାମରେ ସେ ଧନ୍ୟ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭଗବାନ୍ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ବାସ କରୁଥିଲେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ। ଅହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆସିଥିଲା। ସେ କେବଳ 'ଯଜ୍ଞେଶ', 'ଅଚ୍ୟୁତ', 'ଗୋବିନ୍ଦ', 'ମାଧବ', 'ଅନନ୍ତ', 'କେଶବ', 'କୃଷ୍ଣ', 'ବିଷ୍ଣୁ', 'ହୃଷୀକେଶ'—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି କହୁଥିଲେ ନାହିଁ। ସେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଛି କହୁଥିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ନାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ନାହିଁ।