ମହାମୁନି ପରାଶର ମହାର୍ଷି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିଭିନ୍ନତା ଓ ନିର୍ଭରତାର କାରଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ସମୟରେ ସମସ୍ତକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରେ। ଯେପରିକି ବାୟୁ ପାଣି ସହିତ ମିଶି ଶତଶ ଜଳବିନ୍ଦୁକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ପ୍ରଧାନ ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଧାରଣ କରି ରହିଛି। ଯେପରି ମୂଳ ବୀଜରୁ ମୂଳ, ତଣ୍ଡ, ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ଓ ଅନେକ ନୂତନ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆଦି ବୀଜରୁ ଅନେକ ବିଜଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଭଳି ଏକଠୁ ଅନ୍ୟ, ତାହାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର ଶୃଙ୍ଖଳା ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଲକ୍ଷଣ ଓ କାରଣ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏଭଳି ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେଠାରୁ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ତାହାରୁ ଦେବତା-ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ପୁଅଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏହିପରି ଉତ୍ପତ୍ତି ଚାଲିଥାଏ। ଯେପରି ଗଛରୁ ବୀଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଗଛର କିଛି କମିଯାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଜୀବମାନେ ଅନ୍ୟ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର କିଛି କମିଯାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଦୂରତା, ଦିଗ, ସମୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଗଛର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ, ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ବିକାରର ମୂଳ କାରଣ କେବଳ ଭଗବାନ ହରି। ଯେପରି ଧାନର ଏକ ଦାଣାରେ ମୂଳ, ତଣ୍ଡ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ତେନ୍ତୁଳି, ଚିର, ଫୁଲ, ଦୁଧ ଓ ଧାନ ଦାଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦଳି, ଚାମୁଡ଼ି, ଧାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାରଣ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାଙ୍କୁଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଲିନ ହେବ। ସେହି ବ୍ରହ୍ମ, ସେହି ପରମ ଧାମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଯାହା ସଚେତନ ଓ ଜଡ଼ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି ଓ ଯାଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେ ନିଜେ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରକାଶିତ ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ; ସମସ୍ତ କିଛି ସେଉଁଠି ବିଲିନ ହୁଏ ଓ ସେଉଁଠି ବ୍ୟାପି ଅଛି। ସେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ସେ ନିଜେ ବିଦିହିତ ଯଜ୍ଞ, ତାହାର ଫଳ, ଓ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ; ହରିଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଆକାଶରେ ଅଛି, ଯାହା ତାରାମୟ ଓ ଶିଶୁମାର (ଶାଳ ମାଛ) ଆକୃତିର, ଏହି ରୂପ ସ୍ବୟଂ ହରିଙ୍କ; ଏହାର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଶିଶୁମାର ଆକୃତି ଘୂରିବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଘୂରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ତାରାମାନେ ଏହାକୁ ଚକ୍ର ଭଳି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ସେମାନେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଆକାଶର ତାରାମୟ ଶିଶୁମାର ଆକୃତିକୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଉଁଠି ସ୍ବୟଂ ନାରାୟଣ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଏହି ତାରା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଶିଶୁମାରର ପୁଛରେ ଧ୍ରୁବ ଅବସ୍ଥିତ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶିଶୁମାରର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା; ଶିଶୁମାର ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଶିଶୁମାର ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଚାଲିଛି, ଶୁଣ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀର ରସମୟ ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଏ, ତାପରେ ଝରା ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ଜଳରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଉଁଠୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣରେ ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର ବାୟୁ ଚାନେଲ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଳକୁ ମେଘରେ ବାଣ୍ଟି ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଭାପ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ମେଘ ଏହି ଜଳକୁ ହରାଇ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଜଳ ସେମାନଙ୍କରୁ ଆସିଛି; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ଏହି ମେଘ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳକୁ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜଳ ଉଠାନ୍ତି: ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ଉଠାନ୍ତି, ଏବଂ ମେଘ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ଓ ମଳ ଦୂର ହୁଏ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଏପରି ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ। ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ମେଘ ନାହିଁ, ଏହି ଶୁଭ ଜଳ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବାବେଳେ, କୃତ୍ତିକା ଆଦି ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗରେ, ଯେଉଁ ଜଳ ପଡ଼େ, ତାହା ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ଜଳ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ରର ସଂଯୋଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ଫେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର କିରଣ ପୁନଃ ଉଠାଏ ଓ ବାଣ୍ଟି ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇପ୍ରକାର ଜଳ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପାପ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ। କିନ୍ତୁ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜଳ ପଡ଼େ, ସେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ପୋଷଣ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ଜଳ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ମୂଳ ଆହାର ଓ ଅମୃତ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ପକାନ୍ତି, ଫଳ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ, ବେଦ, ଦ୍ୱିଜାଦି ବର୍ଗ, ଦେବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ଏହି ବର୍ଷା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଧ୍ରୁବ ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ, ଶିଶୁମାର ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଏବଂ ଶିଶୁମାର ସ୍ବରୂପ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ।