ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣର ଏକ ଭୟାନକ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଯମରାଜଙ୍କ ଅଧିନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ନରକର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ନରକଗୁଡ଼ିକ—ରୌରବ, ସୂକର, ରୋଧ, ତାଳ, ବିଶସନ, ମହାଜ୍ୱାଳା, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ଲବଣ, ଓ ବିଲୋହିତ ଏବଂ ଏହା ସହ ବିଶୁଦ୍ଧ ରୁଧିରାମ୍ଭ, ବୈତରଣୀ, କ୍ରିମିଶ, କ୍ରିମିଭକ୍ଷ, ଅସିପତ୍ରବନ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଭୟାନକ ଲାଳାଭକ୍ଷ; ଏହି ପ୍ରକାର ପୂୟବହ, ପାପ, ବହ୍ନିଜ୍ୱାଳା, ଅଧଃଶିରା, ସଂଦଂଶ, କାଳସୂତ୍ର, ତମଃ, ଅବୀଚି; ଶ୍ୱଭୋଜନ, ଅଥାପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଆପ୍ରଚି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଭୟାନକ ନରକ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ନରକ ଯମରାଜଙ୍କ ଦେଶରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଭୟରେ ଅପରାଧୀମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ପକ୍ଷପାତ କଥା କହନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କ୍ଲେଶକର ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ଭ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ନଗର ବିନାଶ କରନ୍ତି, ଗୋଧନ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣ ରୋକନ୍ତି, ସେମାନେ ରୋଧ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ସୁନା ଚୋରି କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସୂକର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ କ୍ଷୋଭ କରନ୍ତି, ଗରମ ପାତ୍ରରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭୟାନକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, କାରାଗାର ପାଳକ, ସିଂହ ମାନ୍ଦା ବିକ୍ରେତା କିମ୍ବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତପ୍ତ ଲୋହାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପୁଅ ବଉ କିମ୍ବା ଝିଅଙ୍କୁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାଜ୍ୱାଳାକୁ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲବଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବେଦ ଦୂଷଣ କରୁଥିବା, ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ନିଷିଦ୍ଧା ନାରୀଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଲବଣ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଚୋର ଓ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଗଳିତ ଲୋହାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ମଣି ଦୂଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରିମିଭକ୍ଷ କିମ୍ବା କ୍ରିମିଶ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପିତୃ, ଦେବତା, ଅତିଥି ଉପାସନା ଛାଡ଼ି ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଲାଳା ଭକ୍ଷ କରି ଭୟାନକ ନରକରେ ବାଣ ଓ କଠିରେ ବିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। କାନ କାଟିବା, ତଳୱାର ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅତି ଭୟାନକ ନରକରେ ଯାଆନ୍ତି। ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ, ତାରା ଦେଖାଇ ଶୁଭାଶୁଭ କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଧଃଶିରା ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। କଳା ଚନା ପୁୟ ଭିତରେ ଖାଇବା କିମ୍ବା ଏକା ଏକା ଦ୍ରୁତ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲାକ୍, ମାଂସ, ରସ, ତିଳ ବା ଲୁଣ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବିଲେଇ, କୁକୁଡ଼, ଛାଗ, କୁକୁର, ଶୁଆ, ପକ୍ଷୀ ଧରି ଜୀବିକା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଜୁଆରୀ, ମାଛ ଧରୁଥିବା, ମାଟି ଭାଣ୍ଡରେ ଖାଉଥିବା, ବିଷ ଦେଉଥିବା, ସୁଇ ତିଆରି କରୁଥିବା, ମହିଷ ପାଳକ, ଓ ପର୍ବଦିନରେ କାମ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଲଗାଇବା, ବନ୍ଧୁ ହତ୍ୟା, ଦୂର୍ଦ୍ଦୈବବାଦୀ, ଗ୍ରାମ ପୁରୋହିତ, ରକ୍ତରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରେତା—ସମସ୍ତେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ବା ଗ୍ରାମ ବିନାଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈତରଣୀ ନଦୀରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ସ୍ପର୍ମ ନଷ୍ଟ କରିବା, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା, ଅଶୁଚି ରହିବା, ଠକେଇ କରିବା—ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକାର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। କାରଣ ବିନା ବନ କାଟିବା, ଛାଗ ଚୋରି କରିବା, ଶିକାର କରିବା—ଏମାନେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଘର ବା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗ୍ନିଦାନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ପାପୀଙ୍କ ସହିତ ଲୋହା କଞ୍ଚିର ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଥିଲେ ଦିନ ବା ରାତିରେ ସ୍ପର୍ମ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ପୁଅଙ୍କୁ ବେଦ ପଢ଼ାନ୍ତି, ସେମାନେ କୁକୁର ଭକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଶତ-ଶତ, ଶହ-ହଜାର ଭୟାନକ ନରକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ପାପଗୁଡ଼ିକ ଭଳି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ଅଛି, ଯାହା ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ନରକର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି କାର୍ଯ୍ୟ, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କଥାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ନରକବାସୀମାନେଙ୍କୁ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ କରିଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ନରକବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖନ୍ତି। ଅଚଳ, କୀଟ, ଅଣ୍ଡଜ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଧାର୍ମିକ, ଦେବତା ଓ ମୁକ୍ତ ଜୀବମାନେ କ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀର ଏକ ହଜାର ଅଂଶ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଯେତେ ଜୀବ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେତେ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାପ ପାଇଁ ତାହାର ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି—ବଡ଼ ପାପ ପାଇଁ ବଡ଼ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଛୋଟ ପାପ ପାଇଁ ଛୋଟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତପସ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଛି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ। ଯଦି କେହି ନିଜ ପାପ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଅନୁତାପ ବୋଧ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।