ମହାମୁନି ପରାଶର ମହାତ୍ମା ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ବଙ୍ଗ, ମାଗଧ, ମାନସ, ଏବଂ ମନ୍ଦଗ ନାମକ ଜନଜାତି ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବଙ୍ଗମାନେ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ୱିଜ, ମାଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମାନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ ନିୟମିତ ବିଧିରେ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନସହିତ ଲୋକମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକାରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଶାକଦ୍ୱୀପ ପାଖରେ ଦୁଧର ସାଗର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ରେଖା ଭଳି ଘେରି ରହିଛି, ଏହି ସାଗରର ଆକାର ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମାନ। ଏହି ଦୁଧର ସାଗରକୁ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ପୁରାପୁରି ଘେରି ରହିଛି, ଯାହା ଚାରିଦିଗରୁ ଶାକଦ୍ୱୀପରୁ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ସବନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବୀର ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡ ଅଛି— ମହାବୀର ଏବଂ ଧାତୁକୀ (ଯାହାକୁ ଧାତୁକୀଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ)। ଏଠି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି— ମାନସ ପର୍ବତ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ବୃତ୍ତାକାର ଓ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛି। ଏହି ପର୍ବତ ପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଏତିକି ଚଉଡ଼ା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାକାର। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ବୃତ୍ତାକାର ପାହାଡ଼ ଘେରି ରହିଛି। ଏଠି ମାନବମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ବିନା, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ବିନା ବଞ୍ଚନ୍ତି। ସେଠି କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ନାହିଁ, କୌଣସି ହତ୍ୟାକାରୀ କିମ୍ବା ହତ୍ୟାର ଶିକାର ନାହିଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଘୃଣା, ଦୋଷ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଏପରି କିଛି ଅନୃତ୍ତି ନାହିଁ। ମାନସ ସରୋବର ଉତ୍ତରେ ଏକ ବଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଅଛି— ଧାତକୀଖଣ୍ଡ, ଯାହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶେଷତା ଅଛି— ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଏଠି ଏକାସାଥି ରହେ, ଏଠି କୌଣସି ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନାହିଁ। ଏଠି ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଏକାକାର। ସେମାନେ କୌଣସି ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ, ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡନୀତି କିମ୍ବା ଦାସ୍ୟତା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡ— ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଓ ମହାବୀର— ଏହି ଭୂଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରୂପ, ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ଋତୁ ସଦା ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଆଦି କିଛି ନାହିଁ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ମହାନ୍ ନ୍ୟାଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପରମ ନିବାସସ୍ଥଳୀ; ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପକୁ ମଧୁର ପାଣିର ସାଗର ଘେରି ରହିଛି, ଏହି ସାଗରର ଆକାର ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କର ସମାନ ବୃତ୍ତାକାର। ଏଭଳି ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗରଗୁଡ଼ିକୁ ସପ୍ତ ଚକ୍ରରେ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଇଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ଆକାରର। ସମସ୍ତ ସାଗରର ପାଣି ସଦା ସମାନ, କେବେ ବେଶି କିମ୍ବା କମି ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଆଗୁଣ ଲଗାଇଲେ ଘଟରେ ପାଣି ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ବଢ଼ିଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ପାଣି ବଢ଼ିଅଅ ଓ କମିଯାଏ; ଏହି ବଢ଼ିବା ମାପ ପଞ୍ଚଶତ ଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଦେଖାଯାଏ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏଠି ଲୋକମାନେ ସଦା ଷଡ୍ରସ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ମଧୁର ପାଣିର ସାଗର ପରେ ଲୋକସଂସ୍ଥିତି ନାମକ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ସୁନାର ଭଳି ଏବଂ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଜୀବ ନାହିଁ। ଏହା ପରେ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଏତିକି ଉଚ୍ଚ। ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଆବରଣ ଘେରି ରହିଛି, ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ମହାଣ୍ଡା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶଙ୍ଖଳା ଆଉ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶଙ୍ଖଳା, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର, ପର୍ବତ ମିଶି ମୋଟେ ପାଞ୍ଚଶତ ମିଲିଅନ ଯୋଜନ ପରିମାଣର। ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଧାର ଓ ଉତ୍ସ ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଏବେ, ପରାଶର ମୁନି କହିଲେ— ମହାମୁନି, ଏବେ ତଳ ଭୂମି ଓ ଜଳତଳରେ ଥିବା ନରକଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏଠି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଅଛି— ରୌରବ, ସୂକର, ରୋଧ, ତାଳ, ବିଶସନ, ମହାଜ୍ୱାଳା, ତପ୍ତକୁମ୍ଭ, ଲବଣ, ବିଲୋହିତ, ରୁଧିରାମ୍ଭ, ବୈତରଣୀ, କ୍ରିମିଶ, କ୍ରିମିଭୋଜନ, ଅସିପତ୍ରବନ, କୃଷ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଲାଳାଭକ୍ଷ, ପୂୟବହ, ପାପ, ଵହ୍ନିଜ୍ୱାଳା, ଅଧଃଶିରା, ସଂଦଂଶ, କାଳସୂତ୍ର, ତମ, ଅବୀଚି, ଶ୍ୱଭୋଜନ, ଅଥାପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଆପ୍ରଚି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକ। ଏହି ସମସ୍ତ ନରକ ଯମର ଅଧୀନ, ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଭୟ ଅଛି, ଏଠି ପାପୀମାନେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଉଛି, ପକ୍ଷପାତ କଥା କହୁଛି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛି, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ଗର୍ଭହତ୍ୟା କରେ, ନଗର ଧ୍ୱଂସ କରେ, ଗୋବୃନ୍ଦ ହତ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣ ନିଷ୍ପେଷଣ କରେ, ସେ ରୋଧ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରେ, ସୁନା ଚୋରି କରେ କିମ୍ବା ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାଙ୍କ ସହିତ ସଂଗ କରେ, ସେ ସୂକର ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ହତ୍ୟା କରେ, ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଅପରାଧ କରେ, ତାପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ କରେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ମହାନ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ଯିଏ କାରାପାଳ, ସିଂହମୁଣ୍ଡ ବିକ୍ରେତା, କିମ୍ବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେମାନେ ତପ୍ତ ଲୋହରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏଭଳି ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର, ପର୍ବତ ଓ ନରକ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।