ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—“ହେ ମହାମୁନି, ତୁମେ ଶୁଣ, କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଅପୂର୍ବ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ଚତୁର୍ଥ ରତ୍ନଶୈଳ, ସ୍ୱାହିନୀ, ହୟସନ୍ନିଭ, ପଞ୍ଚମ ଦିଭାବୃତ, ପୁଣ୍ଡରୀକବାନ୍, ଏବଂ ମହାପାହାଡ଼ ଦୁନ୍ଦୁଭି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପାହାଡ଼ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼, ଯେପରି ଦ୍ୱୀପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅନୁକ୍ରମରେ ବଢ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଦେଶ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ କ୍ରମେ ପୁଷ୍କରାଃ, ପୁଷ୍କଳା, ଧନ୍ୟା ଓ ତିଷ୍ୟା। ଏଠାରେ ସେମାନେ ପାନ କରିଥିବା ସାତଟି ପ୍ରଧାନ ନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ଶତଶଃ ଛୋଟ ଝରା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ ହେଉଛି—ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ୱତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, କ୍ଷାନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା। ଏଠି ଯଜ୍ଞମାନେ ବେଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରାଦ୍ୟ ଓ ଜନାର୍ଦନ ନାମରେ ରୁଦ୍ର ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପଟି ଦହିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଯାହା ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସମାନ ପ୍ରମାଣର। ଏହି ଦହିର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁନି ଶାକଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ଶାକଦ୍ୱୀପର ଭବ୍ୟ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ସାତିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁଅଙ୍କୁ ସେ ସପ୍ତ ଭିନ୍ନ ଦେଶ ଦାନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—ଜଳଦ, କୁମାର, ମୁକୁମାର, ମରୀଚକ, କୁସୁମୋଦ, ମୌଦାକୀ ଓ ମହାଦ୍ରୁମ। ଏହି ସପ୍ତ ଦେଶ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛି। ପୂର୍ବରେ ଉଦୟ ପାହାଡ଼, ତାପରେ ଜଳାଧାର, ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଅସ୍ତଗିରି, ଆମ୍ବିକେୟ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶରୀ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏଠି ଶାକ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହି ଗଛର ପବିତ୍ର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠି ଚାରିବର୍ଣ୍ଣର ନ୍ୟାୟବାନ ଲୋକ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାପର ଭୟ ନାହିଁ। ସପ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ ହେଉଛି—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ଧେନୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ବେଣୁକା ଓ ଗଭସ୍ତୀ। ଏଠି ଶତଶଃ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଓ ଶହେଁ ହଜାରେ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଜଳଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକେ ଏହି ନଦୀରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଥିବା ଜନ। ଏଠି ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, କିଛି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ସପ୍ତ ଦେଶରେ କେହି ଅନ୍ୟର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ବଙ୍ଗ, ମାଗଧ, ମାନସ, ମନ୍ଦଗ ନାମକ ଜନମାନେ ବସନ୍ତି; ବଙ୍ଗମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମାନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର। ଏଠି ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଉପାସନା କରାଯାଏ। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମାନ ପ୍ରମାଣର। ଏହି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ବେଷ୍ଟିତ କରିଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପରେ ସବନାଙ୍କ ପୁଅ ମହାବୀର ଥିଲେ, ଏଠି ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ—ମହାବୀର ଓ ଧାତୁକୀ (ଧାତୁକୀଖଣ୍ଡ)—ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠି ମଧ୍ୟରେ ମାନସ ନାମକ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ଓ ଏତେଇ ଚଉଡ଼ା, ଏହା ଦ୍ୱୀପକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏଠି ଲୋକେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଯୁଷ୍ୟ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ରହିତ, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ। ସେଠାରେ କେହି ନିମ୍ନ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ନୁହେଁ, କେହି ହନ୍ତା କିମ୍ବା ହତ ନୁହେଁ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ, ଘୃଣା, ଦୋଷ, ଲୋଭ କିଛି ନାହିଁ। ମାନସ ସରୋବରର ଉତ୍ତରେ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ନାମକ ବଡ଼ ଦେଶ ଅଛି, ଯାହା ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ତଥାପି ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଏକାସାଥି ଅଛି; ଏଠି କୌଣସି ନଦୀ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ସମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଠି କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମ ନାହିଁ, କୌଣସି ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟା, ତିନି ବେଦ, ଦଣ୍ଡ ନିୟମ, କିମ୍ବା ସେବା ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ—ଧାତକୀଖଣ୍ଡ ଓ ମହାବୀର—ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱର୍ଗ ସମ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଶୁଭ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ରୋଗ ରହିତ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ବଡ଼ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ନିବାସସ୍ଥାନ। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ମଧୁର ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ପ୍ରମାଣର। ଏପରି ଭାବରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସମାନ ପ୍ରମାଣର, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ସଦା ସମାନ, କେବେ କମି ନାହିଁ କିମ୍ବା ବଢ଼ି ନାହିଁ।