ମହାମୁନି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଏହି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ ଅଧିକାର ଅନୁସାରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଅଧିକାରର ଦୁଷ୍ଫଳକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଅଛି—ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମତ୍, ପୁଷ୍ପବନ, କୁଶଶୟ, ହରି ଓ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦାରଚଳ। ଏହି ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ। ଏଠାରେ ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛନ୍ତି—ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା, ସମ୍ମତି, ବିଦ୍ୟୁଦମ୍ଭା, ମହୀ ଓ ସର୍ବପାପହରା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏଉଁଠି ହଜାର-ହଜାର ଛୋଟ ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଆକୃତିର ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଘୃତର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ଏହି ଘୃତୋଦ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ଆବୃତ କରିଛି। ଏବେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଏହି କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା କୁଶଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମତ୍ ନାମକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସପ୍ତ ପୁଅ ରାଜା ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ସେଠାର ଭୂମିକୁ ନାମିତ କରାଯାଇଛି—କୁଶଳ, ମଲ୍ଲଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି। ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଆନନ୍ଦମୟ ପର୍ବତମାଳା ଅଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଭାମନ, ତୃତୀୟ ଅନ୍ଧକାରକ, ଚତୁର୍ଥ ରତ୍ନଶୈଳ, ସ୍ୱାହିନୀ ଓ ହୟସନ୍ନିଭ। ପଞ୍ଚମ ଦିଭାବୃତ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ୍, ଏବଂ ଦୁନ୍ଦୁଭି ପର୍ବତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼, ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଗୁଣା ଦୁଇଗୁଣା। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଦେଶ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକେ ଦେବଗଣ ସହିତ ଭୟରହିତ ଭାବେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପୁଷ୍କରାଃ, ପୁଷ୍କଳା, ଧନ୍ୟା, ତିଷ୍ୟା ନାମରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସପ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଅଛି—ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, କ୍ଷାନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକା; ଏହା ସହିତ ଶତାଧିକ ଛୋଟ ଝରଣା ଓ ନଦୀ ଅଛି। ଏଠାରେ ବି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ପୁଷ୍କରାଦ୍ୟ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନାମରେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପେ ବିବିଧ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଆକୃତିର। ଏହି ଦହିର ସମୁଦ୍ରକୁ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରାଯାଇଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ଶାକଦ୍ୱୀପର ଭବ୍ୟ ନାମକ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସପ୍ତ ପୁଅ ଥିଲେ—ଜଳଦ, କୁମାର, ମୁକୁମାର, ମରୀଚକ, କୁସୁମୋଦ, ମୌଦାକି ଓ ମହାଦ୍ରୁମ। ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ସପ୍ତ ଭୂମି ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଜଳାଧାର, ରୈବତକ, ଶ୍ୟାମ, ଅସ୍ତଗିରି, ଆମ୍ବିକେୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶରୀ ପର୍ବତ। ଏଠାରେ ଶାକ ନାମକ ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ୍ତି; ଏହାର ବାତାସର ସ୍ପର୍ଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଲୋକ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ପାପଭୟକୁ ଦୂର କରେ। ସପ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ହେଉଛନ୍ତି—ସୁକୁମାରୀ, କୁମାରୀ, ନଳିନୀ, ଧେନୁକା, ଇକ୍ଷୁ, ବେଣୁକା ଓ ଗଭସ୍ତୀ। ଏଠାରେ ଶତାଧିକ ନଦୀ ଓ ହଜାର-ହଜାର ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଜଳଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂମିର ଲୋକେ ଏହି ନଦୀରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପାନ କରନ୍ତି; ଏହି ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଧର୍ମର ଅଭାବ ନାହିଁ, କିଛି ବିରୋଧ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ଭୂମିର ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବଙ୍ଗ, ମାଗଧ, ମାନସ ଓ ମନ୍ଦଗ ନାମକ ଚାରି ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ଅଛନ୍ତି; ବଙ୍ଗମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାଗଧମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମାନସମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦଗମାନେ ଶୂଦ୍ର। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ଉପାୟରେ, ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନଯୋଗରେ, ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଶାକଦ୍ୱୀପ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଆକୃତିର। ଏହି ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଆବୃତ କରିଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ସବନା ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ମହାବୀର ନାମକ ପୁଅ ଥିଲେ; ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଭୂମି ଅଛି—ମହାବୀର ଓ ଧାତୁକୀ (ଧାତୁକୀଖଣ୍ଡ)। ଏଠାରେ ମାନସ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ବୃତ୍ତାକାର ଅବସ୍ଥାନରେ ଦୁଇ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଛି। ଏହି ପର୍ବତ ପଚାସ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଓ ସେତେ ଚଉଡ଼ା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱୀପକୁ ବୃତ୍ତାକାରେ ଘେରାଇଛି। ଏହା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦୁଇ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ ବୃତ୍ତାକାର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖ ଛଡ଼ା, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ବିନା ଶାନ୍ତିରେ ବସନ୍ତି।