ମୈତ୍ରେୟ ଋଷିଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଶୁରୁ କରିଲେ, “ଏଠାରେ ଆର୍ୟକ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ପ୍ରଭୁ ସୀମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ହରି ରୂପେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପଟି ଏକ ଚକ୍ରାକାର ଆକାରରେ ଚିନିହାର ରସର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରିଛି, ଏହି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପଟିର ଆକାରରେ ସମାନ। ଏପରି ଭାବରେ, ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଲି; ଏବେ ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ନାୟକ ହେଉଛନ୍ତି ଦୀପ୍ତିମାନ ବୀର; ତାଙ୍କର ସାତିପୁଅଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ସେହି ଦ୍ୱୀପର ସାତ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ ହେଉଛି—ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଓ ସୁପ୍ରଭା। ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଘିରି ରହିଛି ସୁରୋଦା ନାମକ ଶର୍କରା ରସର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ଦ୍ୱୀପଟିର ଦୁଇ ଗୁଣା ପ୍ରସ୍ତିରେ ଅଛି। ଏଠାରେ ଏକ ସାତଟି ରତ୍ନାକର ପର୍ବତ ଓ ସାତଟି ମହାନଦୀ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଲଗା କରନ୍ତି। ପର୍ବତମାନେ ହେଉଛି—କୁମୁଦ, ନତ, ବଲାହକ, ଦ୍ରୋଣ (ଏଠାରେ ମହା ଔଷଧୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ), କଙ୍କ, ମହିଷ, ଓ କକୁଦ୍ମତ (ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ)। ନଦୀମାନେ ହେଉଛି—ୟୋନି, ତୋୟ, ବିତୃଷ୍ଣା, ଚନ୍ଦ୍ର, ମୁକ୍ତା, ବିମୋଚନୀ, ଓ ନିୃତ୍ତି; ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ପାପ ଦୂର କରେ। ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ସୁପ୍ରଭା—ଏହି ସାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଚାରି ରଙ୍ଗର—ପିତା, ଲାଲ, ହଳଦୀ ଓ କଳା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଅଲଗା। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ସମସ୍ତର ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ରୂପେ, ବାୟୁ ରୂପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ନିୟମକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଆକାରରେ ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଘିରିଛି। ସୁରୋଦା ସମୁଦ୍ରକୁ ଘିରି ଅଛି କୁଶ ଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଶାଲମଳୀର ଦୁଇ ଗୁଣା ପ୍ରସ୍ତି। କୁଶ ଦ୍ୱୀପର ନାୟକ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତଙ୍କ ସାତିପୁଅଙ୍କର ନାମ ହେଉଛି—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ବେରଥ, ଲମ୍ବନ, ଧୃତି, ପ୍ରଭାକର, ଓ କପିଳ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଏମାନଙ୍କ ନାମରେ। ଏଠାରେ ମାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନସମୂହ ଏକସାଥିରେ ବସନ୍ତି। ଏଠାରେ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ—ଡାମିନ, ଶୁଷ୍ମିଣ, ସ୍ନେହା, ମଣ୍ଡେହା—ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଧିକାର ଦ୍ୱାରା କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଅତିରିକ୍ତ ଅଧିକାରର ପ୍ରବଳ ଫଳକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ପର୍ବତମାନେ ହେଉଛି—ବିଦ୍ରୁମ, ହେମଶୈଳ, ଦ୍ୟୁତିମତ, ପୁଷ୍ପବନ, କୁଶାଶୟ, ହରି ଓ ସପ୍ତମ ମନ୍ଦରଚଳ। ଏହି ସାତ ପର୍ବତ ଏଠାରେ ଅଛି; ସାତ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଧୂତପାପା, ଶିବା, ପବିତ୍ରା, ସମ୍ମତି, ବିଦ୍ୟୁଦମ୍ଭା, ମହୀ, ସର୍ବପାପହରା; ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଛୋଟ ନଦୀ ଓ ଉଚ୍ଚା ଗିରି ମଧ୍ୟ ଅଛି; କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ଗୁଶସ୍ତମ୍ଭ ନାମରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମାନ ଆକାରରେ ଘିରିଛି ଘୃତୋଦା ନାମକ ଘିର ସମୁଦ୍ର; ଏହି ଘୃତୋଦା ସମୁଦ୍ରକୁ ଘିରି ଅଛି କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ—କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହି ଦ୍ୱୀପ କୁଶଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା ପ୍ରସ୍ତିରେ ଅଛି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୟୁତିମତଙ୍କ ସାତିପୁଅ ନାୟକ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ତାଙ୍କ ନାମରେ। ସାତିପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି—କୁଶଳ, ମଲ୍ଲଗ, ଉଷ୍ଣ, ପୀବର, ଅନ୍ଧକାରକ, ମୁନି, ଦୁନ୍ଦୁଭି। ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାଇଥିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପର୍ବତ ଅଛି; ଏମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—କ୍ରଉଞ୍ଚ, ବାମନ, ଅନ୍ଧକାରକ, ରତ୍ନଶୈଳ, ସ୍ୱାହିନୀ, ହୟସନ୍ନିଭ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଦିଭାବୃତ, ପୁଣ୍ଡରୀକବନ, ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି—ସର୍ବୋତ୍ତମ ପର୍ବତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ପୂର୍ବ ପର୍ବତର ଦୁଇ ଗୁଣା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପର୍ବତମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସୁନ୍ଦର; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ରହନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ—ପୁଷ୍କରା, ପୁଷ୍କଳା, ଧନ୍ୟା, ତିଷ୍ୟା ନାମରେ—ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପାନି ପାଇଁ ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ—ଗୌରୀ, କୁମୁଦ୍ବତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତ୍ରି, ମନୋଜବା, କ୍ଷାନ୍ତି, ପୁଣ୍ଡରୀକା; ଏହି ସାତଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ ଏବଂ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ଅଛି। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ପୁଷ୍କରାଦ୍ୟ ଓ ଜନାର୍ଦନ ନାମରେ, ରୁଦ୍ର ରୂପରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପକୁ ସମାନ ଆକାରରେ ଦହିର ସମୁଦ୍ର ଘିରିଛି; ଏହି ଦହିର ସମୁଦ୍ରକୁ ଘିରି ଅଛି ଶାକଦ୍ୱୀପ, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା ପ୍ରସ୍ତି। ଏଭଳି, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପ, ଅଞ୍ଚଳ, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ଓ ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ରୂପରେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ମାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକତା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିଲେ।