ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—“ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିବରଣା ଦେଇଛି, ଯାହା ନଉଟି ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟାପ୍ତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା। ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି। ଯେପରି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେପରି ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଘେରି ଅଛି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାପ୍ତି ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଏବଂ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ଶାସକ ମେଧାତିଥିର ସାତ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ସାତ ଖଣ୍ଡର ନାମ ତାଙ୍କ ନାମରେ। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ହେଉଛି ଶାନ୍ତହୟ, ତାପରେ ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକା, ଏବଂ ଧ୍ରୁବ। ଏହି ସାତ ଖଣ୍ଡର ସୀମା ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ହେଉଛି—ଗୋମଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସୋମକ, ମୁମନା ଏବଂ ସାତମ ହେଉଛି ବୈଭ୍ରାଜ। ଏହି ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଭୂମିରେ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ସମୁଦାୟ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ନାହିଁ, ସମୟ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଅଟୁଟ। ଏଠାରେ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ଏହି ଦ୍ୱୀପରୁ ଚଳି ଶୁଧା ଜଳର ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିବା। ଏହି ନଦୀଗୁଡିକ ହେଉଛି—ଅନୁତପ୍ତା, ଶିଖୀ, ବିପାଶା, ତ୍ରିଦିବାକ୍ଲମା, ଅମୃତା, ସୁକୃତା ଏବଂ ସାତମ ନଦୀ। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀଗୁଡିକ ତୁମକୁ ଏଠି ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି; ଏଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀର ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ସେଗୁଡିରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଜଳପାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ନ ଅପସର୍ପିଣୀ ନ ଉତ୍ସର୍ପିଣୀ କ୍ରମ ଅଛି, ଏଠି ସାତ ଖଣ୍ଡରେ ଯୁଗର ବିଭାଗ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସମୟ ସଦା ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଭଳି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ, ଏବଂ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ସମୀପରେ। ଏଠି ଲୋକମାନେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଅସୁସ୍ଥ ନ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ଏଠିରେ ଧର୍ମ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏଠିରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି—ଆର୍ୟକ, କୁରାର, ବିଦିଶ୍ୟା, ଭାବିନ; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏହା ଭୂମିର ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼; ଏହାକୁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ନାମରୁ ଦ୍ୱୀପର ନାମ ପ୍ଲକ୍ଷ ହୋଇଛି। ଏଠି ଆର୍ୟକ ଆଦି ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ସୀମା ରୂପେ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏହାର ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଏକ ଚିନ୍ଦି ରସର ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏପରି ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣା ଦେଇଛି; ଏବେ ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ଶାସକ ଭାସ୍କର୍ୟମୟ ଭିରା; ତାଙ୍କ ସାତ ପୁଅ ମାନଙ୍କ ନାମ ଏହି ସାତ ଖଣ୍ଡର ନାମ—ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ସୁପ୍ରଭ। ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଅଛି ଶୁରୋଦା ନାମକ ମଧୁର ଜଳର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଅଛି। ଏଠି ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ସାତଟି ମହାନଦୀ ଅଛି। ପାହାଡ଼ଗୁଡିକ ହେଉଛି—କୁମୁଦ, ନତ, ବଳାହକ, ଦ୍ରୋଣ (ଏଠି ଉତ୍ତମ ଔଷଧି ଉଗୁଯାଇ), କଙ୍କ, ମହିଷ, କକୁଦ୍ମତ। ନଦୀଗୁଡିକ ହେଉଛି—ୟୋନି, ତୋୟ, ବିତୃଷ୍ଣା, ଚନ୍ଦ୍ର, ମୁକ୍ତା, ବିମୋଚନୀ, ନିୃତ୍ତି; ଏହି ନଦୀ ଶୁଣିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ସାତ ଖଣ୍ଡ—ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ସୁପ୍ରଭ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି। ଏଠିରେ ଚାରି ରଙ୍ଗର ଲୋକ—ପିତା, ଲାଲ, ହଳଦୀଆ, କଳା—ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏଠି ଶ୍ୱାସର ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ବଳି ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଏଠି ଶାଲମଳୀ ଗଛ ବଡ଼ ଏବଂ ମନୋହର, ଦେବମାନେ ଏହାକୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଶୁରୋଦା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି କୁଶ ଦ୍ୱୀପ, ଯାହା ଶାଲମଳୀର ଦୁଇ ଗୁଣା ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଅଛି। କୁଶଦ୍ୱୀପର ଶାସକ ଯୋତିଷ୍ମତଙ୍କ ସାତ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି—ଉଦ୍ଭିଦ, ବେଣୁମାନ, ବେରଥ, ଲମ୍ବନ, ଧୃତି, ପ୍ରଭାକର, କପିଳ; ଏହି ଖଣ୍ଡଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ନାମରେ। ଏଠି ମାନବମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ରହନ୍ତି। ଏଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି—ଡାମିନା, ଶୁଷ୍ମିଣା, ସ୍ନେହା, ମନ୍ଦେହ; ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ। ଏପରି ମୈତ୍ରେୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପର ବିଭିନ୍ନ ଖଣ୍ଡ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।