ପରାଶର ଋଷି ମହାତ୍ମା ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ: ମହାନ ଭାରତ ଭୂମିରେ କରୂଷ, ମାଳବ, ପରିପାତ୍ର ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ, ସୌଭୀର, ସୈନ୍ଧବ, ହୁଣ, ଶାଲ୍ୱ, କୋଶଳର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ଭୂମିରେ ମାଦ୍ରକ, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପରାଶିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଜାତି ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସବୁଜ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଦା ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି ଓ ସେଠାର ଜଳପାନ କରନ୍ତି । ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ, ମହାମୁନି, କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱୀପରେ ଏହି ଯୁଗ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରିବା ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ପରଲୋକ ଲାଗି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରନ୍ତି । ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ପୁରୁଷ ସ୍ୱରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଭାରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ, କାରଣ ଏହା କର୍ମ ଭୂମି, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗ ଭୂମି । ଏଠାରେ, ମହାପୁରୁଷ, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ କେବଳ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କେହି କେବଳ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାନ୍ତି । ଦେବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ କହନ୍ତି, “ଭାରତ ଭୂମିରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଏହି ଭୂମି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପଥ, ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।” ଯେମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ମାନବ ଦେହ ପାଇଥାନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ଯେ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, ଦେହ ପତନ ପରେ କେଉଁଠି ଯିବୁ । ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ନବ ଖଣ୍ଡ, ଯାହାର ବ୍ୟାପକତା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପକ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି । ଯେପରି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ସେପରି ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ Plakṣadvipa ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି । ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାପକତା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଏବଂ Plakṣadvipa ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଟେ । Plakṣadvipa ର ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କ ସାତିଝିଅ ପୁଅ—ଶାନ୍ତହୟ, ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ ଓ ଧ୍ରୁବ—ଏମାନେ ସେଠାର ଶାସକ । ସେମାନଙ୍କ ଖଣ୍ଡ ସୀମା ପର୍ବତମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ; ସେଠାରେ ଗୋମଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସୋମକ, ମୁମନା ଓ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମକ ସାତ ପର୍ବତ ଅଛି । ଏହି ପର୍ବତ ଦେଶ ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହିତ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ବସିଥାନ୍ତି । ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ସମୁଦାୟ ଅଛି, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ଶୂନ୍ୟ ରହି, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି । ସେଠାରେ ସାତ ନଦୀ ଅଛି—ଅନୁତପ୍ତା, ଶିଖୀ, ବିପାଶା, ତ୍ରିଦିବାକ୍ଲମା, ଅମୃତା, ସୁକୃତା, ଏବଂ ସପ୍ତମୀ ନଦୀ; ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ବ୍ୟତୀତ, ଅନେକ ଛୋଟ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଅଛି; ସେଠାର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜଳପାନ କରି ସଦା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ନ ଅପସର୍ପିଣୀ ନ ଉତ୍ସର୍ପିଣୀ ଚକ୍ର ଅଛି, ନାହିଁ କୌଣସି ଯୁଗ ବିଭାଗ । ସେଠାର ସମୟ ସଦା ତ୍ରେତା ଯୁଗ ପରି; Plakṣa ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ Śāka ଦ୍ୱୀପ ସମୀପ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି । ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଅରୋଗ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପାଳିତ ହୁଏ । ସେଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ—ଆର୍ୟକ, କୁରାର, ବିଦିଶ୍ୟ, ଭାବିନା; ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଅଟେ । ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଅଛି—Plakṣa; ଏହି ବୃକ୍ଷର ନାମ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱୀପର ନାମ Plakṣa ହୋଇଛି । ସେଠାରେ ଏହି ବର୍ଣ୍ଣମାନେ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୀମା ରୂପେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି । Plakṣadvipa ଚାରିପାଖ ଏହା ପରି ସମାନ ମାପର ଇଖୁ ରସର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଖଣ୍ଡ ଘେରିଛି । ଏହିପରି Plakṣadvipa ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛି; ଏବେ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ଭାସ୍କର୍ୟମୟ ବୀର; ତାଙ୍କ ସାତିଝିଅ ପୁଅ—ଶ୍ୱେତ, ହରିତ, ଜୀମୂତ, ରୋହିତ, ବୈଦ୍ୟୁତ, ମାନସ, ସୁପ୍ରଭ—ଏମାନେ ଏଠାର ଖଣ୍ଡ । ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଥିବା ସମୁଦ୍ର 'ସୁରୋଦ' ନାମକ, ଯାହା ଇଖୁ ରସ ପରି ମିଠା ଏବଂ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ପ୍ରସ୍ଥ । ଏଠାରେ ସାତ ମହାପର୍ବତ ଏବଂ ସାତ ମହାନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ଏଠାର ଖଣ୍ଡ ଚିହ୍ନଟ କରେ । ସେମାନେ କୁମୁଦ, ନତ, ବଳାହକ, ଚତୁର୍ଥ ଦ୍ରୋଣ (ଏଠାରେ ମହାଔଷଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ), ପଞ୍ଚମ କଙ୍କ, ଷଷ୍ଠ ମହିଷ, ସପ୍ତମ କକୁଦ୍ମତ—ଏମାନେ ସେଠାର ପର୍ବତ । ଏଠାର ସାତ ନଦୀ—ୟୋନି, ତୋୟ, ବିତୃଷ୍ଣା, ଚନ୍ଦ୍ର, ମୁକ୍ତା, ବିମୋଚନୀ, ନିଵୃତ୍ତି; ଏହି ନଦୀମାନେ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି । ଏପରି ଭାବରେ ପରାଶର ଋଷି, ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପମାଳା ଓ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ବିଶେଷତା ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ଏହି ଭୂମିମାନଙ୍କ ମହିମା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ।