ମହାନ ଋଷି ପରାଶର ମହାତ୍ମା ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ନବମ ଦ୍ୱୀପ ଅଟୁଟ ନୈସର୍ଗିକ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଘେରା ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କୁ ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସାମ୍ୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରୁଣ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତରକୁ ହଜାର ଯୋଜନା ଆୟତନରେ ପ୍ରସାରିତ। ଏହାର ପୂର୍ବ ଶିରାରେ କିରାତମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଓ ପଶ୍ଚିମ ଶିରାରେ ଯବନମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ନିଜ-ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି—କେହି ପୂଜାରେ, କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ, କେହି ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ। ଏଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ— ହିମାଲୟ ପାଦ ରୁ ଶତଦ୍ରୁ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତରୁ ବେଦସ୍ମୃତି ଓ ମୁଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ନର୍ମଦା ଓ ମୁରସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ, ଋକ୍ଷ ପର୍ବତରୁ ତାପି, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ପ୍ରସୂଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସାହ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, କୃଷ୍ଣଭେଣୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ ଭୟ ନାଶକ ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ। ମଲୟ ପର୍ବତରୁ କୃତମାଳା, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ପ୍ରସୂଖା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରୁ ତ୍ରିସାମା, ଚର୍ଷିକୁଳ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶୁକ୍ତିମାନ ପାଦରୁ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀର ଅନେକ ଉପନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ଏଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ଅନ୍ୟ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ବହିଯାଉଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ, ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଗଣ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପୁଣି, ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ, ଏହାପରି ଅପରାନ୍ତ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଅର୍ବୁଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନେ ବସିଛନ୍ତି। କରୁଷ, ମାଳବ, ପରିପତ୍ର ପର୍ବତର ଲୋକ, ସୌଵୀର, ସାଇନ୍ଧବ, ହୁଣ, ଶାଲ୍ବ, କୋଶଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ଏଠି ବସିଥାନ୍ତି। ମଦ୍ରକ, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରସିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀର ଜଳପାନ କରି ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସୁଖୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ସଂଘରେ ଏକାଠି ରହନ୍ତି। ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି— କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱୀପରେ ଏମିତି ନାହିଁ। ଏଠି ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ଏଠି ଦାନ ଦିଆଯାଏ ଓ ଧର୍ମ ଲାଗି ମନ୍ୟତା ସହ ଦାନ କରାଯାଏ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ମାନବମାନେ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରୁଷ ସ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠି ଭାରତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କାରଣ ଏଠି କର୍ମଭୂମି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ଭୋଗଭୂମି। ଏଠି ହଜାର-ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ କେବଳ ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳିଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, କାରଣ ଏଠି ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥ ଉପଲବ୍ଧ। ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମର ମହିମା ଉପରେ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶେଷରେ ତାଙ୍କରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାରତ ଭୂମିର ମାନବମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, କାରଣ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ ଜଣିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଅନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ଥିବା ମାନବମାନେ ନିଜେ ଧନ୍ୟ। ଏହିପରି ଭାବେ ମହାନ ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନବ ଭାଗ ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତି ବିବର୍ଣ୍ନନ କଲି। ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ ଲବଣ ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଘେରିଛି। ଏହି ଲବଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆଉ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଘେରିଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼, ଅର୍ଥାତ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏଠିର ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କ ଏକ ସପ୍ତପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି— ଶାନ୍ତହୟ, ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିଵ, କ୍ଷେମକ ଓ ଧ୍ରୁବ। ସେମାନେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ସପ୍ତ ଭାଗର ଶାସକ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ସପ୍ତ ଭାଗର ସୀମା ସପ୍ତ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ—ଗୋମଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସୋମକ, ମୁମନା ଓ ସପ୍ତମ ହେଉଛନ୍ତି ଭୈଭ୍ରାଜ। ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଭୂମିରେ ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସହ ସଦା ଏକାଠି ରହନ୍ତି। ଏଠି ପବିତ୍ର ସମାଜ ଥାଏ, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ଶୂନ୍ୟ ଥାନ୍ତି, ସଦା ସୁଖରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏଠି ସପ୍ତ ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ— ଅନୁତପ୍ତା, ଶିଖୀ, ଵିପାଶା, ତ୍ରିଦିବାକ୍ଲମା, ଅମୃତା, ସୁକୃତା ଓ ସପ୍ତମ ନଦୀ। ଏହି ନଦୀର ନାମ ଶ୍ରବଣ କଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏଠି ପ୍ରଧାନ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ଛୋଟ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ନଦୀର ଜଳପାନ କରନ୍ତି। ଏଠି କୌଣସି ଅପସର୍ପିଣୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ସର୍ପିଣୀ ଯୁଗଚକ୍ର ନାହିଁ, ଏଠିର ସପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯୁଗବିଭାଗ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସମୟ ଏଠି ତ୍ରେତାଯୁଗ ସମାନ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ, ଶାକଦ୍ୱୀପ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଏଠି ଲୋକମାନେ ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଅରୋଗ ଅବସ୍ଥାରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ। ଏଠି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଛି— ଆର୍ୟକ, କୁରାର, ବିଦିଶ୍ୟ ଓ ଭାବିନ; ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ମହାନ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଏହି ଗଛରୁ 'ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ' ନାମରେ ପରିଚିତ।