ମହାମୁନି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ପରାଶର କହିଲେ—“ହେ ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିବା ଏହି ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଃଖ, ଶ୍ରମ, ଭୂଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ଦୁଃଖହୀନ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ରହନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ ଦଶ ଅଥବା ବାରହ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ମାଟିରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ଭଳି ପାଣି ମିଳେ ନାହିଁ, ଏବଂ କୃତ, ତ୍ରେତା ଭଳି ଯୁଗ ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏହି ଦିଗରେ ସାତଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଶତଶଃ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶ୍ରୀ ପରାଶର ପୁନି କହିଲେ—“ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସାଗରର ଉତ୍ତରେ ଓ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଯେ ଭୂମି ଅଛି, ତାହାକୁ ‘ଭାରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଭରତବଂଶୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ (ଚୌଡ଼ା) ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା। ଏହି ଭୂମି କର୍ମଭୂମି ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଗି ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି—ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଓ ପାରିୟାତ୍ର। ଏଠାରୁ ଲୋକମାନେ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ତିର୍ୟକ୍ ଯୋନି କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ମାନବମାନେ ଏଠିଏ କର୍ମ କରି ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଶେଷ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂମିରେ ଏମିତି କର୍ମଭୂମି ନାହିଁ। ଏହି ଭାରତଭୂମିରେ ନଅଟି ଖଣ୍ଡ ଅଛି—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କଶେରୁ, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ଗଭସ୍ତିମାନ, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସାମ୍ୟକ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରୁଣ, ଏବଂ ନବମ ଏହି ସାଗରବୃତ ଦ୍ୱୀପ। ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଲମ୍ବ ହଜାର ଯୋଜନା। ପୂର୍ବ ତୀରରେ କିରାତମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ତୀରରେ ଯବନମାନେ ବସନ୍ତି। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ, ବିଜିଗିରି, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ହିମାଳୟ ପାଦରୁ ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼ରୁ ବେଦସ୍ମୃତି, ମୁଖା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ନର୍ମଦା, ମୁରସା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ; ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼ରୁ ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ପ୍ରସୂଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସାହ୍ୟ ପାଦରୁ ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, କୃଷ୍ଣଭେଣୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଝରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପାପ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ମଲୟ ପାହାଡ଼ରୁ କୃତମାଳା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣୀ, ପ୍ରସୂଖା ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରରୁ ତ୍ରିସାମା, ଚର୍ଷିକୁଳ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶୁକ୍ତିମାନ ପାଦରୁ ଋଷିକୁଳ୍ୟା, କୁମାରା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଝରେ; ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀର ଅନେକ ଉପନଦୀ ଅଛି, ଏବଂ ଏଠି ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଅଛି। ଏଠି କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ, ମଧ୍ୟଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ପୁଣ୍ଡ୍ର, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନମାନେ; ଏହିପରି ଅପରାନ୍ତ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଶୂର, ଅଭୀର, ଅର୍ବୁଦ ଏବଂ କରୁଷ, ମାଳବ, ପାରିପତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଲୋକମାନେ; ସୌବୀର, ସୈନ୍ଧବ, ହୁଣ, ଶାଳ୍ୱ, କୋଶଳବାସୀ; ମଦ୍ରକ, ରାମ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ପାରଶିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ନଦୀର ପାଣି ପିଇ ଏକାଠି ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଭାରତଭୂମିରେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ରହିଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭୂମିରେ ଏହି ଯୁଗ ନାହିଁ। ଏଠି ତପସ୍ବୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏଠି ଦାନ ଦିଆଯାଏ ପରଲୋକ ଲାଗି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ପୁରୁଷରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଣିଷମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହା କର୍ମଭୂମି, ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭୋଗଭୂମି। ଏଠି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମ ପରେ କେବଳ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେହି କେବଳ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ଗାଇ କହନ୍ତି—‘ଧନ୍ୟ ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭାରତଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ପଥ; ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ମାନବ ଜନ୍ମ ମିଳେ।’ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, କର୍ମର ମହିମା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ ଓ ଦେହ ପତନ କଲେ ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ; ଏହିଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପନ୍ନ ଭାରତବାସୀ ମାନବମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ। “ମୈତ୍ରେୟ, ଏଇ ଭଳି ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ବିସ୍ତୃତ ନଅ ଖଣ୍ଡସହିତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଚୌଡ଼ା ଏବଂ ବୃତ୍ତାକାର ଲବଣସାଗର ଘେରି ରହିଛି। ଏଉଁପରି, ଏହି ଲବଣସାଗରକୁ ଘେରି ଥିବା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଅଛି। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼। ଏଠାର ରାଜା ମେଧାତିଥିର ସାତ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି—ଶାନ୍ତହୟ, ଶିଶିର, ସୁଖୋଦୟ, ଆନନ୍ଦ, ଶିବ, କ୍ଷେମକ, ଓ ଧ୍ରୁବ। ସେମାନେ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପର ସାତ ଭାଗରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାଗଗୁଡ଼ିକର ସୀମା ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ; ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି—ଗୋମଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନାରଦ, ଢୁଣ୍ଡୁଭି, ସୋମକ, ମୁମନା, ଓ ବୈଭ୍ରାଜ। ଏହି ମନୋହର ପାହାଡ଼ ଓ ଦେଶରେ, ପାପହୀନ ଲୋକମାନେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ସଦା ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବସନ୍ତି।