ପାରାଶର ମୁନି ମଇତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହିଲେ – ମେରୁ ପର୍ବତ ଉପକୂଳରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନଦୀ ବହିଯାଉଛି, ଯାହାର ଜଳ ସେଠିରୁ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପିଇଥାନ୍ତି । ଏହି ଜଳ ପାନ କରିଲେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଘମ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତିର ଅବନତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେଠି ଶୁଧ୍ଧ ଚିତ୍ତର ଲୋକମାନେ ଏହି ଜଳ ପାନ କରି ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ନଦୀର ଝାଗ ଯେତେବେଳେ ମୃଦୁ ପବନରେ ଶୁଖି ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ସେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳା । ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଇଲାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ପୂର୍ବରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନନ୍ଦନ ଅଛି । ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ, ଶମାନ – ଏହି ଚାରି ଝିଲି ଦେବମାନେ ସଦା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବଭାଗରେ କେସରାଚଳ ପର୍ବତମାନେ ଅଛି – ଶୀତାନ୍ତ, ଶ୍ୱକ୍ରମୁଞ୍ଜ, କୁରରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ, ବୈକଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ତିକୁଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ, ରୁଚକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି । ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି – ଶିଖିବାସ, ସବୈଦୂର୍ୟ, କପିଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପଶ୍ଚିମରେ ଜାରୁଧି ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି । ମେରୁ ଉପକୂଳରେ ଜଠର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶଂଖକୁଟ, ଋଷଭ, ହଂସ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି; ଉତ୍ତରରେ କାଳଞ୍ଜର ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି । ମେରୁର ଶୀର୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାନ ନଗର ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହାର ଆକାର ଚଉଦ ହଜାର ଯୋଜନା । ଏହି ନଗରକୁ ଚାରିପାଖରେ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ନଗର ଅଛି । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନଗରକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ । ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ – ଶୀତା, ଅଳକାନନ୍ଦା, ଚକ୍ଷୁର୍ଭଦା ଓ ଭଦ୍ରା । ପୂର୍ବ ପର୍ବତରୁ ଶୀତା ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ମହାସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଏହିପରି ଅଳକାନନ୍ଦା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାରତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବହି ଯାଏ, ଏବଂ ସାତ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଚକ୍ଷୁ, ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳ କେତୁମାଳାରେ ଯାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଭଦ୍ରା, ଉତ୍ତର ପର୍ବତ ଓ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗର ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଆନୀଳ ଓ ନିଷଧ, ମାଲ୍ୟବତ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ – ଏହି ଚାରି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ ପଦ୍ମଗୁଣ୍ଡ ଆକାରରେ ଅଛି । ଭାରତ, କେତୁମାଳା, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କୁରୁ – ଏହି ଚାରି ଅଞ୍ଚଳ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ଭଳି ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ । ଜଠର ଓ ଦେବକୁଟ – ଦୁଇ ବାହୁଡ଼ା ପର୍ବତ, ଆନୀଳ ଓ ନିଷଧ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତରରେ ଅଛି । ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ କୈଳାସ – ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଠାଠି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ମଧ୍ୟରେ ଅଛି । ନିଷଧ ଓ ପାରିଶାତ୍ର – ଦୁଇ ବାହୁଡ଼ା ପର୍ବତ, ମେରୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି । ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ଜାରୁଧି – ଉତ୍ତର ବାହୁଡ଼ା ପର୍ବତ, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଅଛି । ଏଭଳି ଜଠର ଆଦି ବାହୁଡ଼ା ପର୍ବତମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ମେରୁକୁ ଉପରେ ଅଛି । ମେରୁର ଚାରିପାଖରେ ଶୀତାନ୍ତ ଆଦି କେସରା ପର୍ବତମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଅଛି । ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ତାଁଠି ଆଦିକାଳର ମନୋରମ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜ୍ୟସ୍ଥଳ ଅଛି, କିନ୍ନରମାନେ ଏଠି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବମାନେ ଏହି ମନୋହର ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ଦିନ ରାତି ଖେଳ କରନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଭୂଲୋକର ସ୍ୱର୍ଗ ଭଳି, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳ; ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଶତ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । ଭଦ୍ରାଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, କେତୁମାଳାରେ ଭଗବାନ ବରାହ ରୂପରେ, ଭାରତରେ କୂର୍ମ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି । କୁରୁରେ ଗୋବିନ୍ଦ ମାଛ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି । ମଇତ୍ରେୟ, ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ – କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ – ଏହି ଏକା ଭଗବାନ ନିବାସ କରନ୍ତି; ଏଠି କେବେ ଦୁଃଖ, ଶ୍ରମ, ଭୟ, ଭୋକ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷୁଭ ନାହିଁ । ଏଠି ଲୋକମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ, ନିର୍ବିଗ୍ନ, ଦୁଃଖ ରହିତ; ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଦଶ ଅଥବା ବାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅଟୁଟ ରହେ । ଏଠି ଦେବମାନେ ବର୍ଷା ପାଠାନ୍ତି ନାହିଁ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେମିତି ଜଳ ନାହିଁ; ଏଠି କୃତ, ତ୍ରେତା ଆଦି ଯୁଗର ଧାରଣା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାତ ମହାନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏହାରୁ ଶତ ଶତ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ପାରାଶର କହିଲେ – ମଇତ୍ରେୟ, ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଓ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ଭାରତ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଭାରତ ବଂଶୀ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି । ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନା; ଏହି ଭୂମି କର୍ମ ଭୂମି, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି । ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ପାରିୟାତ୍ର – ଏହି ସାତ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତ ଏଠି ଅଛି । ଏଠିରୁ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାନ୍ତି । ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଏଠିରୁ ଲାଭ ହୁଏ; ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକ ପାଇଁ କର୍ମ ଭୂମି ଅନ୍ୟ କୋଉଠି ନାହିଁ । ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ନଉ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି – ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କେସେରୁ, ତାମ୍ରପର୍ଣୀ, ଗଭସ୍ତିମାନ...