ଏକ ସମୟରେ ଶାଲଗ୍ରାମରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁମତିଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପରମେଷ୍ଠି ଓ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କୁ ପ୍ରତିହାର ଓ ପ୍ରତିହାରଙ୍କୁ ପ୍ରତିହାର୍ତା ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଭୁବାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଗିଥ ଓ ଉଦ୍ଗିଥଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାର ପୁତ୍ର ହେଲେ। ପୃଥୁଙ୍କୁ ନକ୍ତା ଓ ନକ୍ତାଙ୍କୁ ଗୟା ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଗୟାଙ୍କୁ ନର, ନରଙ୍କୁ ବିରାଟ୍, ବିରାଟ୍ଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ମହାନ୍ତ, ମହାନ୍ତଙ୍କୁ ଉମନସ୍ୟୁ, ଉମନସ୍ୟୁଙ୍କୁ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରିଙ୍କୁ ବିରାଜ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଶତଜିଦ୍ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯାହାରେ ବିଶଗୁ ଓ ଜ୍ୟୋତିଃ ପ୍ରମୁଖ। ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଭାରତ ଭୂମିକୁ ନଉ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ପୁର୍ବ ଦିନରେ ଏହି ଉତ୍ପନ୍ନ ବଂଶୀୟ ଲୋକମାନେ ଭାରତୀ ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନେ ଆସିବା ସହିତ ଯୁଗଗୁଡିକର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ବରାହ କଳ୍ପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରର ନାଥ ଥିଲେ। ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କେତେ ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଅଞ୍ଚଳ, ପର୍ବତ, ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ ଓ ନଗର ଅଛି, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନିବାସ କେଉଁଠି?" "ଏହାର ମାପ କେତେ, ମୂଳ କ'ଣ, ଗୁଣ କ'ଣ? ଓ ମୁନି, ଏହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବିବରଣ କରନ୍ତୁ।" ପରାଶର କହିଲେ: "ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହିବି; କାରଣ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଦେବାକୁ ଶତ ବର୍ଷ ଲାଗିଯିବ।" "ଜମ୍ବୁ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଦୁଇଟିର ନାମ; ଶାଲମଳୀ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ। କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ।" "ଏହି ଦ୍ୱୀପଗୁଡିକ ସାତଟି, ଏବଂ ସାତ ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଘେରିଛି; ଏହି ସମୁଦ୍ରଗୁଡିକର ପାଣି ଲବଣ, ଇଉଁ ରସ, ମଦ, ଘିଅ, ଦହି, ଦୁଧ ଓ ପାଣି ରହିଛି।" "ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି।" "ଏହା ତଳେ ଷୋଳେ ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଉପରେ ଅଟ୍ତିସ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।" "ଏହାର ତଳଭାଗରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଷୋଳେ ହଜାର ଯୋଜନ ଚୌଡ଼ା; ଏହି ପର୍ବତ ଏକ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗ ପରି ଆକୃତି।" "ହିମବତ, ହେମକୁଟ ଓ ନିଷଧ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣରେ; ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ ଉତ୍ତରରେ।" "ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଆକୃତିର, ଅନ୍ୟଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ କମ; ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ତିନି ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ଚୌଡ଼ା ପରିପାଠି।" "ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ଅଛି; ହରିବର୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁରେ।" "ରାମ୍ୟକ ଉତ୍ତରରେ, ତାପରେ ହିରଣ୍ମୟ; ଉତ୍ତରକୁରୁ ଭାରତ ପରି।" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ, ଏଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେରୁ ପର୍ବତ ଉତ୍ତଳ।" "ମେରୁର ପୂର୍ବରେ ଇଳାବୃତ, ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ; ଏଠାରେ ଚାରିଟି ପର୍ବତ।" "ଏହି ପର୍ବତଗୁଡିକ ମେରୁରୁ ନିର୍ମିତ, ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।" "ପୂର୍ବରେ ମନ୍ଦର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ, ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ।" "ଏହି ପର୍ବତଗୁଡିକରେ କଦମ୍ବ, ଜମ୍ବୁ, ପିପ୍ପଳ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଏକ ହଜାର ଏକ ଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।" "ଏଠାରେ ଥିବା ଜମ୍ବୁ ଗଛ ଦ୍ୱୀପର ନାମକରଣର କାରଣ; ଏହି ଫଳଗୁଡିକ ବଡ଼ ହାତୀ ପରି ଆକୃତି।" "ଏହି ଫଳ ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲା ପରେ ତାହାର ରସ ଚାରିପାଖରେ ବହିଯାଏ; ଏହି ରସରୁ ଜମ୍ବୁନଦୀ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ଏହି ନଦୀର ପାଣି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ପିଉନ୍ତି; ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଘମ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅପସାରଣ ନାହିଁ।" "ଏହି ପାଣି ପିଇ ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ଏହି ନଦୀର ଝାଗୁ ହଳକା ପବନରେ ଶୁଖି ତଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯାହା ସିଦ୍ଧମାନେ ମାଳା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।" "ମେରୁର ପୂର୍ବରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ; ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଇଳାବୃତ।" "ପୂର୍ବରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ, ପଶ୍ଚିମରେ ବୈଭ୍ରାଜ, ଉତ୍ତରରେ ନନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲ।" "ଅରୁଣୋଦ, ମହାଭଦ୍ର, ଅସିତୋଦ ଓ ଶମାନ—ଏହି ଚାରି ଝିଲି ଦେବମାନେ ସଦା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।" "ମେରୁର ପୂର୍ବରେ ଶୀତାନ୍ତ, ଶ୍ୱକ୍ରମୁଞ୍ଜ, କୁରରୀ, ମାଲ୍ୟବାନ, ଭାଇକଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଛି; ତିନି କୂଟ, ଶିଶିର, ପତଙ୍ଗ ଓ ରୁଚକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।" "ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ: ଶିଖିବାସ, ସବୈଦୂର୍ୟ, କପିଳ, ଗନ୍ଧମାଦନ; ପଶ୍ଚିମରେ ଜାରୁଧି ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ।" "ମେରୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଜଠର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶଂଖକୂଟ, ଋଷଭ, ହଂସ, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟ; ଉତ୍ତରରେ କାଳଞ୍ଜର ଆଦି କେସରାଚଳ ପର୍ବତ।" "ମୈତ୍ରେୟ, ମେରୁ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବଡ଼ ନଗର ଅଛି, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚୌଦ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।" "ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରଗୁଡିକ ଅଛି।