ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—“ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ହୃଷୀକେଶ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ମନ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ—ସବୁକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ହରି ନିରାକାର ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମାୟାର ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି। ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଏହି ପ୍ରକୃତି ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତମାତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯାହା କିଛି ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ—ସେ ସବୁକିଛି ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ବିଦ୍ୟମାନ। କାଳ, କଳା, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷ, ଦିନ, ଋତୁ, ବର୍ଷ—ସମସ୍ତ କାଳର ରୂପ ନିଜେ ଅଚ୍ୟୁତ ହରି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଲୋକ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍, ଜନସ୍, ତପସ୍, ସତ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଲୋକ ସମସ୍ତୁ ଉପରେ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ୟାପ୍ତ। ହରି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆତ୍ମା ଓ ରୂପ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ପୁରାତନମାନଙ୍କର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି। ଦେବତା, ମାନବ, ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଆକୃତିରେ ସେ ବିରାଜିତ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ରୂପ ଓ ଅରୂପ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ ଏହି ଚାରି ବେଦ, ଇତିହାସ, ଉପବେଦ, ବେଦାନ୍ତର ଉପଦେଶ, ବେଦାଙ୍ଗ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ କଥା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, କଥା, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ପାଠ ଅଛି, ସମସ୍ତ କବିତା, ସମ୍ଭାଷଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଚନା—ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ରୂପ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ। ଯାହା କିଛି ରୂପୀ କିମ୍ବା ଅରୂପୀ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟତ୍ର ଅଛି—ସବୁ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅଟୁଟ ଭାବେ। ମୁଁ ହରି, ମୁଁ ଜନାର୍ଦନ, ସମସ୍ତ କିଛି ମୋଁ—ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, କୌଣସି ଅନ୍ୟ କାରଣ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ମନ ଏପରି ଅଭିଧାନରେ ଲୀନ, ସେଠାରେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିଦେଲି। ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ବାର ବର୍ଷ ପୁଷ୍କର ସ୍ନାନର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ, ତାହା ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମିଳେ। ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତାପରେ, ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର ଦେଇ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିଭାଗ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଯେଉଁ ଅଂଶ ଆପଣ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ବିଷୟରେ ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ଆପଣ କହିଥିଲେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଏଯାଁ ଅବଧି କିଛି କହିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ—“ପ୍ରିୟବ୍ରତ କର୍ଦମ ଋଷିଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦଶ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରତାପ, ନୀତିରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ଵପୁଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧ, ମେଧାତିଥି, ଭବ୍ୟ, ସବନ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ସତ୍ୟନାମ। ମେଧ, ଅଗ୍ନିବାହୁ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତିନିଜଣ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଥିଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଥିଲା, ରାଜ୍ୟ ଆଶା ନଥିଲା। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଜଣ ମହାତ୍ମା ପୁଅଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଭାଗ କରି ଦେଇଥିଲେ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କୁ, ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ, ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ଵପୁଷ୍ମାନ୍ଙ୍କୁ, କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ଙ୍କୁ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ଙ୍କୁ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ଭବ୍ୟଙ୍କୁ, ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ସବନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ରାଜ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ନଉଟି ପୁଅ ହେଲେ—ନାଭି, କିମ୍ପୁରୁଷ, ହରିବର୍ଷ, ଇଳାବୃତ, ରମ୍ୟ, ହିରଣ୍ୟବାନ୍, କୁରୁ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ। ପିତା ଏହି ନଉଟି ପୁଅଙ୍କୁ ଏହିପରି ଭୂମି ଭାଗ କରି ଦେଇଥିଲେ—ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ହିମାହ୍ୱାନ୍ ନାଭିଙ୍କୁ, ହେମକୂଟ କିମ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ନୈଷଧ ହରିବର୍ଷଙ୍କୁ, ମେରୁ ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଳାବୃତଙ୍କୁ, ନୀଳପର୍ବତ ପାଦ ରମ୍ୟଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗର ଶ୍ୱେତ ହିରଣ୍ୟବାନ୍ଙ୍କୁ, ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ଉତ୍ତର ଦିଗ କୁରୁଙ୍କୁ, ମେରୁ ପୂର୍ବ ଭାଗ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କୁ, ଗନ୍ଧମାଦନ କେତୁମାଳଙ୍କୁ। ଏପରି ଭାବେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଂଶରେ ବିରାଜି ରାଜ୍ୟ କଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପୁଅଙ୍କୁ ଏହି ଭୂମି ଦେଇ, ଶାଳଗ୍ରାମ ତୀରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚଲିଗଲେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ।