ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପ୍ରକୃତିକୁ ଏକ ଅନୁଶାସିତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ରଖିବା ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶକୁ ତାଙ୍କର ରଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ପିତୃଗଣଙ୍କର ରାଜା ଭାବରେ ଧର୍ମର ଲୋକପାଳ ଯମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିଲେ; ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଏୟରାବତ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ; ଦହଡ଼ି ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବରେ ଦେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗରୁଡ଼, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବସବ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଛୈହ୍ଶ୍ରବାସ୍, ଗଂଗାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଷଭ ମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ସିଂହକୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ; ଅମର ଶେଷକୁ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଲେ। ଅଚଳ ପ୍ରକୃତି (ପାହାଡ଼ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଶିଳା) ମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାବେ ହିମାଳୟକୁ ଦେଲେ; ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପିଳକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଦେଲେ; ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଧାରୀ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ବାଘକୁ ଦେଲେ। ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷକୁ ଅଭିଷେକ କରିଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାଗ କରି, ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୈରଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁଧନ୍ବନକୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶଂଖପଦକୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରାଜସାଙ୍କର ପୁତ୍ର କେତୁମନ୍ତକୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଅଜୟ ହିରଣ୍ୟରୋମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଦେଲେ। ଏହି ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂମି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗରମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କ ଉଚିତ ଦିଗରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧିପତିମାନେ ମଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱୁର ମହାତ୍ମା ଅଂଶରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଆସିବେ, ଏବଂ ଏବେ ଅଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅଧିପତିମାନେ ବିଶ୍ୱୁର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ମାଂସାହାରୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ପଶୁମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ମନୁଷ୍ୟ, ସର୍ପ, ନାଗମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ବୃକ୍ଷ, ପାହାଡ଼, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଧିପତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧିପତିମାନେ ବିଶ୍ୱୁର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଛଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ରଖିବାର ଶକ୍ତି କେହି ନାହିଁ। ସେ, ନିତ୍ୟ, ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି, ଏହି ଜଗତକୁ ଅବସ୍ଥିତିରେ ରଖିଥାନ୍ତି, ଶେଷରେ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି; ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ରକ୍ଷାରେ ଚାରି ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଶେଷରେ ଜନାର୍ଦନ ଚାରି ରୂପରେ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏକ ଅଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧିପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତୃତୀୟ ଭାଗ ହେଉଛି କାଳ; ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ଏଭଳି ଚାରି ଭାଗରେ ରଜ ଗୁଣର ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏକ ଅଂଶରେ ବିଶ୍ୱୁ ରହି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧିପତିମାନେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତୃତୀୟ ଭାଗ କାଳ; ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ଏଭଳି ସେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ନାଶ ସମୟରେ ତମ ଗୁଣରେ ଅଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଅଜନ୍ମ ଭଗବାନ ଏକ ଅଂଶରେ ରୁଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ; ଏକ ଅଂଶ କାଳ; ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ଏଭଳି ନାଶ ସମୟରେ ମହାତ୍ମାର ଚାରି ଭାଗରେ ଭାଗ ହୁଏ, ଏହି ଭାଗ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ବିଶ୍ୱୁ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ବିଶ୍ୱୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଜଗତର ରକ୍ଷାର କାରଣ। ରୁଦ୍ର, କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଜନାର୍ଦନଙ୍କର ଚାରି ଶକ୍ତି, ନାଶର କାରଣ। ଆରମ୍ଭରେ, ମଧ୍ୟରେ ଓ ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମା, ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ପରେ ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। କାଳ ଛଡ଼ା, ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଅଧିପତିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାଗବିଭାଗ ରକ୍ଷା ଓ ନାଶରେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଅଛି। ଯେଉଁ କିଛି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ସମସ୍ତ ହରିଙ୍କର ଶରୀର ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ, ଚଳିତ ହେଉ କି ଅଚଳ, ନାଶ ହୁଏ, ସେହି ନାଶର ରୂପ ଜନାର୍ଦନଙ୍କର ଉগ্ৰ ଅଂଶ। ଏଭଳି ଜନାର୍ଦନ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରକ୍ଷକ ଓ ନାଶକ। ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ନାଶ ସମୟରେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଗ ହୁଏ; ଗୁଣର କ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ; ତଥା ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଗୁଣ ଉପରେ ନୁହେଁ, ତାହା ମହାତ୍ମା। ସେ ଜ୍ଞାନମୟ, ବ୍ୟାପକ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ; ଏହି ମହାତ୍ମାର ଚାରି ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱରୂପର ଏକ ଭାଗ। ମୈତ୍ରେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଚାରି ଭାଗର ସ୍ୱରୂପ ଓ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୈତ୍ରେୟ, କାରଣ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ଉପାୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଯାହା ଜନେ ନିଜ ପାଇଁ ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହେ।