ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେ ମାଘବନ୍—ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର—ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଜାଣିଲେ ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ନାଶର କାରଣ ହେବେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ମିଳିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ବଡ ନମ୍ରତାରେ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହେଲା ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ତେଣୁ ସେ ଏକ ସଂଯମ ଓ ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଲେ। ସଂଯୋଗ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ। ଦିତି ତାଙ୍କ ପାଦ ପରିଷ୍କାର କରିନଥିବାବେଳେ ଶୟନ କक्षରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୟନ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବଜ୍ରାୟୁଧ ନେଇ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିଶାଳ ଶିଶୁକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଶିଶୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଚିତ୍କାର କରନି!" କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୋଷରେ ପୁନି ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ ବଜ୍ରାୟୁଧରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ପୁନି ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ମରୁତ୍ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିଶୀଳ। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀ ପରାଶର ଆଗ୍ରହ ପୂର୍ବକ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ପୃଥୁ ପୂର୍ବରୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏକ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିଭାଜନ ହେଲା। ଏହି ବିଭାଜନରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ର (ସୋମ) କୁ ତାରା, ଗ୍ରହ, ପୁରୋହିତ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ। ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭାଗ ବୈଶ୍ରବଣକୁ, ଜଳର ଅଧିପତ୍ୟ ବରୁଣକୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁକୁ, ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ପାୱକ (ଅଗ୍ନି) କୁ ଦିଆଗଲା। ଦକ୍ଷ କୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର କୁ ମରୁତ୍ମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ କୁ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ଦିଆଗଲା। ଯମ କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଏଇରାବତ, ସିଂହମାନଙ୍କ ରାଜା ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚତମ ଅଧିପତି ଭାବେ ଦିଆଗଲା। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଗରୁଡ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଛୈଶ୍ରବାସ୍, ଗାଇମାନଙ୍କୁ ବୃଷ୍, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସିଂହ, ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ଶେଷ ଦିଆଗଲା। ଅଚଳମାନଙ୍କୁ ହିମାଳୟ ରାଜା, ମୁନିମାନଙ୍କୁ କପିଳ ମୁନି, ନଖ ଓ ଦନ୍ତମାନଙ୍କୁ ବାଘ ରାଜା ଭାବେ ଦିଆଗଲା। ଗଛମାନଙ୍କୁ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ରାଜା ଭାବେ ଦିଆଗଲା; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜାତିରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି ବିନ୍ୟାସ କରାଗଲା। ଏପରି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଦିଗପାଳମାନେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ଅଧିପତିମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ କଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁଧନ୍ବନ୍, ପ୍ରଜାପତି ବୈରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜା ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶଂଖପଦ, ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କେତୁମନ୍ତ, ରାଜସାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପ୍ରଜାପତି ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଜୟ ରାଜା ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦିଗପାଳମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂମି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗରମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦିଗରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଧିପତିମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଅଂଶ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ଥିବେ, ଏବଂ ଏବେ ଅଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅଧିପତି—ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମାଂସାହାରୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି; ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ, ମାନବ, ସର୍ପ, ନାଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି; ଗଛ, ପାହାଡ଼, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଧିପତି—ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ବିଶ୍ୱର ନିୟମ ରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ନିତ୍ୟ, ଆରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଜନ କରନ୍ତି, ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶେଷରେ ବିନାଶ କରନ୍ତି—ରଜସ୍, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଆକାର ଧରି। ସୃଜନରେ ଚାରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି; ସ୍ଥିତିରେ ଚାରି ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଶେଷରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚାରି ଆକାରରେ ବିନାଶ କରନ୍ତି। ଏକ ଅଂଶରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅପ୍ରକାଶ ଆକାର ଧରନ୍ତି; ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୃତୀୟ ଅଂଶ ହେଉଛି କାଳ; ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ଏହିପରି ସୃଜନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଚାରି ଭାବରେ ରଜସ୍ ଗୁଣରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସ୍ଥିତିରେ ଏକ ଅଂଶରେ ବିଷ୍ଣୁ ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକାର ଧରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ କାଳ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବରେ। ବିନାଶ ସମୟରେ, ତମୋ ଗୁଣରେ ଅବିନାଶୀ ଭଗବାନ ଏକ ଅଂଶରେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକାର ଧରନ୍ତି; ଏକ ଅଂଶରେ କାଳ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ। ଏଭଳି ବିନାଶ ସମୟରେ ଚାରି ଭାଗ ଭାବରେ ମହାତ୍ମା ଭାଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ ରହିଛି, ଏହି ବିଭାଗ ସମସ୍ତ କାଳରେ ଲାଗୁ ହୁଏ। ସୃଜନରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଏହି ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ସ୍ଥିତିରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷାର କାରଣ। ବିନାଶରେ ରୁଦ୍ର, କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଏହି ଚାରି ଭାଗ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଶକ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଏବଂ ବିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୃଜନ କରାଯାଉଛି ସୃଜନକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା, ମାରିଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।