ବ୍ରହ୍ମାଜୀ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ରୂପରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହଁରୁ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ପ୍ରଧାନ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ପରେ, ସେଇ ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ସେଇ ରୂପ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ ହୋଇ ଦିନର ରୂପ ନେଲା। ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦାନବମାନେ ରାତିରେ। ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଉ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ଭାବିଲେ। ଏହି ଦେହରୁ ପିତୃମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସେଇ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦେହ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯାହା ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ରଜସ ଗୁଣର ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଦେହରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଶୀଘ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସେଇ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଏହା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ପ୍ରାକ୍ ସନ୍ଧ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ସମୟରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ଏହିପରି, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରିଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦେହ ଭାବରେ ବିବେଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣ ବିଶେଷ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ। ପୁନି ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ରଜସ ଗୁଣର ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାରୁ ଭୁକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେଇ ଭୁକ୍ତିରୁ କାମ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଭୁକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣାର ଅନ୍ଧକାରରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ବିକୃତ ଓ ଦାଢ଼ିଆଳା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ କହିଲେ, "ଏହା କରିବେ ନାହିଁ, ସେ ରକ୍ଷିତ ହେଉ," ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ଭାବରେ ଜଣାଗଲେ। ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଖାଉଛୁ," ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏମିତି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚୁଲ ଖସିଗଲା। ଏହି ଖସିଥିବା ଚୁଲରୁ ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଚୁଲରୁ ନାଗମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ 'ପତିତ' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମାଂସାଶୀ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ରଙ୍ଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବାଣୀ ପାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ପୁନି ପକ୍ଷୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କ ଛାତିରୁ ପକ୍ଷୀ, ମୁଁହଁରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ, ଉଦରରୁ ଗୋମାତା, ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ବନ୍ୟ ଗୋ, ହରିଣ, ଉଠ, ଖଚ୍ଚର, ବାମନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କେଶରୁ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦେଉଥିବା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଏହି ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବଳିଦାନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କଲେ। ଗାଈ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗଧା ଏହିମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ପଶୁ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏବେ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ—ମାଂସାଶୀ, ଦ୍ୱିଖୁରାଳୁ, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ, ଜଳଚର, ଓ ରେଙ୍ଗା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଁହଁରୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଋଚ୍ଛ, ତ୍ରିବୃତ୍ ସାମ, ରଥନ୍ତର ସାମ ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଯଜୁସ୍, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ତୋମ, ବୃହତ୍ ସାମ ଓ ଉକ୍ଥ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ସାମ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ସପ୍ତଦଶ ସ୍ତୋମ, ବୈରୂପ ଓ ଅତିରାତ୍ର; ପୃଷ୍ଠ ରୁ ଏକବିଂଶି ଅଥର୍ବଣ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ବୈରାଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅଂଶରୁ ନାନା ରୂପର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବତା, ଦାନବ, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ପୁନି ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ, ଗୋ, ସର୍ପ, ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କର୍ମ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ସେଇ କର୍ମ ପୁଣି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହିଂସ୍ର ଓ ଅହିଂସ୍ର, ମୃଦୁ ଓ କଠୋର, ଧର୍ମିକ ଓ ଅଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଫଳ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେହରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସ୍ୱୟଂ ବିଭିନ୍ନତା ଏବଂ ବିନ୍ୟାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାମ ଓ ରୂପ, କର୍ମର ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ବେଦର ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ ଦେବାଦିମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଋଷିମାନଙ୍କର ନାମ ବେଦରେ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଦେଲେ। ଋତୁମାନେ ଯେପରି ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ରର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଇଚ୍ଛା ଓ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଏହି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଗାଥା ପରେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ସାଗର ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ଋଷି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଉଚିତ ଆଚରଣ କ’ଣ? ଯାହା ପାଳନ କଲେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କ୍ଷତି ହୁଏନାହିଁ?" ଔର୍ବ ଋଷି କହିଲେ—"ହେ ଭୂପତି, ସତ୍ ଆଚରଣର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ। ଯେଉଁଠାରେ ଆଚରଣ ଉତ୍ତମ, ସେଉଁଠି ଦୁଇଁ ଲୋକର ଜୟ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ କମ୍ ଦୋଷ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାରକ, ସେମାନେ 'ସଜ୍ଜନ' ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ; ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ସତ୍ ଆଚରଣ କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତ ଋଷି, ମନୁମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଏହି ସତ୍ ଆଚରଣର ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ ପାଳକ। ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ଧର୍ମ ଓ ତାହାକୁ ବିରୋଧ ନ କରୁଥିବା ଧନ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।