ସେମାନେ ଆନ୍ତରିକ ଓ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଅବିରୋଧ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁହିଁ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଧାରାରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏହି ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେବତାମୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏହି ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକ, ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ଅସାର ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଏବେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଏକ ଅଧୋଗାମୀ, କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ, ସେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଧାରାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବାଣୀ ଏହି ଧାରାର ଅନୁସରଣ କଲା। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବଳ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲେ, ରଜୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁନଃପୁନି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିଲେ; ମାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆନ୍ତରିକ ଓ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେମାନେ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରନ୍ତି। ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଛଅ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକୁ "ମହତ୍"ର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ। ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ତୃତୀୟ, ବୈକାରିକ ସୃଷ୍ଟି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହିଭଳି, ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ପ୍ରକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଏହାରେ ଅଚଳ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ପ୍ରଧାନ ମନାଯାନ୍ତି। "ତିର୍ୟକ୍ସ୍ରୋତସ୍" ବୋଲି ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି, ସେହିଟି ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି; ଏହାଠାରୁ ଉପରକୁ, ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଧାରା ଥିବା ଦେବତାମୟ ସୃଷ୍ଟି। ତା’ପରେ, ଅଧୋଗାମୀ ଧାରା ଥିବା ସୃଷ୍ଟି ସପ୍ତମ, ଏହା ମାନବ ସୃଷ୍ଟି। ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି କୃପାମୟ ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମସ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି, ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ନବମ ସୃଷ୍ଟିକୁ "କୌମାର" ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ବିକୃତିକ ଦୁହିଁ ଅଟୁଟ। ଏଭଳି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନବଟି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ବିକୃତିକ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ଏହି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ କାରଣ; ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଆଉ କଣ ଆପଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି? ମୈତ୍ରେୟ ପୁନି ପଚାରିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ପରାଶର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଏହି ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ସେଇ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଅନ୍ତି। ଅଚଳ ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିପ୍ରକାର ପ୍ରଜା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ମନସା ଏହି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଦେବତା, ଦାନବ, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପଞ୍ଚମହାଭୂତରେ ଏକତ୍ରିତ କଲେ। ଏହି ଏକତ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅନ୍ଧକାରର ପ୍ରମାଣ ବଢ଼ିଗଲା; ପ୍ରଥମେ, ତଳ ଅଂଶରୁ, ଦାନବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଅନ୍ଧକାର ମୂଳକ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେହି ରୂପ ରାତି ହେବାକୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ପୁନି ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସେଉଁଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେହି ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହା ଅଧିକ ସତ୍ତ୍ୱମୟ ହେଲା ଓ ଦିନ ହେବାକୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଏହିପରି, ଦାନବମାନେ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱମୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଭାବିଲେ; ଏଠାରୁ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ସେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେହି ରୂପ ସଂଧ୍ୟା ହେଲା, ଯାହା ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତା’ପରେ ରଜସ୍ ମୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ଏହି ଉତ୍ତେଜିତ ରଜସ୍ ରୂପରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏହି ଦେହ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ହେଲା, ଯାହା ପୂର୍ବ ସଂଧ୍ୟା ଭାବରେ ଅବିର୍ଭୂତ। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆସିବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନେ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥାନ୍ତି। ଏହି ଚାରିଟି—ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସଂଧ୍ୟା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରି ଦେହ, ଯାହା ତିନି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ରଜସ୍ ମୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ଏଠାରୁ ଭୁକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଭୁକ୍ତିରୁ କାମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତା’ପରେ, ଭୁକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ଧକାରରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପରେ ବିକୃତ ଓ ଦାଢ଼ି ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଯେଉଁମାନେ କହିଲେ "ଏହା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ", ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି ଉପନାମ ହେଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ "ଆମେ ଖାଉ", ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ପଡ଼ିଗଲା; ସେହି ପଡ଼ିଥିବା କେଶରୁ ନୂତନ ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ପଡ଼ିଥିବା କେଶରୁ ନାଗମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତେଣୁ ସେମାନେ "ପତିତ" ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ମାଂସ ଭୋଜୀ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବାଣୀ ପାନ କରି ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।